18 cách chữa viêm đau họng tại nhà an toàn, giảm đau nhanh
Đau họng thường cải thiện trong khoảng một tuần và nhiều trường hợp có thể chăm sóc tại nhà bằng cách uống đủ nước, súc họng nước muối ấm, nghỉ ngơi và dùng thuốc giảm đau phù hợp. Những biện pháp này giúp giảm triệu chứng nhưng không thể bảo đảm chữa dứt điểm viêm họng sau 24 giờ. Nếu khó thở, không nuốt được nước bọt hoặc bệnh diễn tiến nặng, người bệnh cần được đánh giá y tế ngay.
Làm sao để giảm đau họng nhanh tại nhà? Nếu đủ tuổi và có khả năng súc họng an toàn, bạn có thể súc bằng nước muối ấm, uống nước ấm hoặc mát theo sở thích, dùng một ít mật ong nếu trên 1 tuổi, ăn thức ăn mềm và nghỉ ngơi. Paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm đau khi sử dụng đúng hướng dẫn, không có chống chỉ định. Không tự uống kháng sinh chỉ vì họng đỏ hoặc có đốm trắng.
Các nguyên nhân gây viêm họng - đau họng
Virus là nguyên nhân thường gặp nhất của viêm họng cấp, trong đó có virus gây cảm lạnh, cúm và một số nhiễm trùng đường hô hấp khác. Viêm họng cũng có thể do vi khuẩn, đáng chú ý là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes). Theo CDC, liên cầu nhóm A gây khoảng 5–15% trường hợp viêm họng ở người lớn và 20–30% ở trẻ em; tỷ lệ thay đổi theo nhóm tuổi và bối cảnh.
Ngoài nhiễm trùng, dị ứng gây chảy dịch mũi sau, không khí khô, thở bằng miệng, khói thuốc, ô nhiễm, nói quá nhiều hoặc trào ngược dạ dày – thực quản cũng có thể gây kích ứng họng. Đau họng kéo dài đôi khi liên quan đến bệnh lý cần thăm khám như tổn thương thanh quản, bệnh lý miễn dịch hoặc khối u vùng đầu cổ, nhất là khi kèm khàn tiếng kéo dài, nuốt nghẹn, nổi hạch cổ hoặc sụt cân không giải thích được.
Nếu bạn đang tìm các chủ đề chăm sóc sức khỏe khác, có thể đọc Cách giảm cân tại nhà, Cách trị mụn trứng cá tại nhà, Chữa nhiệt miệng tại nhà và Cách làm giảm đau bụng kinh tại nhà.
Triệu chứng của viêm họng - đau họng
Người bệnh có thể cảm thấy ngứa, rát hoặc đau khi nuốt; họng đỏ, amidan sưng, nổi hạch cổ, khàn giọng hoặc sốt. Ho, sổ mũi và khàn tiếng thường gợi ý nguyên nhân virus; trong khi đau họng khởi phát đột ngột, sốt, hạch cổ trước đau và amidan có xuất tiết khiến bác sĩ cân nhắc nhiễm liên cầu nhóm A. Tuy nhiên, không có triệu chứng riêng lẻ nào xác định chắc chắn tác nhân gây bệnh.
Phần lớn viêm họng do virus cải thiện trong vài ngày đến khoảng một tuần. Nếu đau tăng lên, sốt kéo dài, mất nước hoặc triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần, nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Phân biệt Viêm họng do Virus vs Vi khuẩn
Không thể dựa vào sốt cao, mủ amidan hay việc không ho để kết luận “90% là liên cầu”. Khi nghi nhiễm liên cầu nhóm A, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nhanh. Ở trẻ từ 3 tuổi có triệu chứng phù hợp, kết quả test nhanh âm tính có thể cần được xác nhận bằng cấy họng; ở người lớn thường không cần cấy bổ sung thường quy. Điểm số lâm sàng giúp lựa chọn người cần xét nghiệm, không thay thế chẩn đoán.
4 Sai lầm "Tai hại" cần tránh tuyệt đối
Tự mua hoặc dùng lại kháng sinh: Phần lớn đau họng không cần kháng sinh. Thuốc dùng sai chỉ định có thể gây tác dụng phụ, dị ứng và góp phần làm tăng kháng kháng sinh.
Tự ngừng hoặc thay đổi liệu trình được kê: Nếu bác sĩ đã chỉ định kháng sinh, hãy dùng đúng thuốc, liều và thời gian trong đơn; không tự rút ngắn khi vừa đỡ đau. Thời gian điều trị phụ thuộc thuốc và chẩn đoán, không mặc định mọi trường hợp đều dùng 5–7 hay 10 ngày.
Khạc họng quá mạnh hoặc dùng đồ uống kích ứng: Hắng giọng liên tục, uống rượu để “sát khuẩn”, hút thuốc hoặc dùng đồ uống quá nóng có thể làm cổ họng khó chịu hơn.
Lạm dụng mẹo dân gian và xông nước sôi: Nước nóng có thể gây bỏng; tinh dầu đậm đặc và các chế phẩm tự ngâm có thể kích ứng hoặc gây độc. Không nên trì hoãn khám bệnh khi có dấu hiệu cảnh báo.
18 cách chữa viêm họng (đau họng) hiệu quả đơn giản tại nhà
18 biện pháp sau tập trung vào giảm đau, giữ ẩm niêm mạc và hỗ trợ hồi phục. Chúng không tương đương 18 phương pháp chữa khỏi căn nguyên và mức độ bằng chứng không giống nhau. Với người có bệnh nền, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, cần chọn biện pháp phù hợp.
I. 11 mẹo dân gian "Cây nhà lá vườn" chữa viêm họng tại nhà
1. Chữa đau - viêm họng bằng mật ong
Mật ong có thể làm dịu cảm giác kích ứng và hỗ trợ giảm ho liên quan nhiễm trùng hô hấp trên. Có thể pha một lượng nhỏ mật ong trong nước ấm vừa uống hoặc dùng riêng theo khẩu vị. Không dùng mật ong cho trẻ dưới 12 tháng tuổi vì nguy cơ ngộ độc botulinum. Người mắc đái tháo đường cần tính lượng đường sử dụng; mật ong không thay thế thuốc kháng sinh khi có chỉ định.
2. Chữa đau họng bằng chanh
Nước chanh pha loãng với nước ấm có thể dễ uống đối với một số người nhưng acid có thể khiến họng đau hơn hoặc làm nặng triệu chứng trào ngược. Không cần ngậm chanh nguyên chất hay chanh với muối đậm đặc. Nếu dùng chanh mật ong, hãy pha loãng và ngừng nếu thấy rát.
3. Quất hấp mật ong điều trị viêm họng, đau họng
Quất hấp cùng một ít mật ong là thức uống dân gian có thể giúp dễ chịu nhờ chất lỏng và vị ngọt. Bằng chứng chưa đủ để khẳng định quất tiêu diệt tác nhân gây viêm họng hoặc rút ngắn thời gian bệnh. Không cho trẻ dưới một tuổi dùng chế phẩm có mật ong và thận trọng khi bị trào ngược.
4. Cách chữa đau họng bằng gừng
Trà gừng loãng, uống ở nhiệt độ vừa phải, có thể tạo cảm giác ấm và dễ chịu. Một số chất trong gừng được nghiên cứu về tác dụng sinh học, nhưng chưa đủ bằng chứng lâm sàng để xem gừng là thuốc chữa viêm họng. Gừng đậm đặc có thể gây nóng rát, khó chịu tiêu hóa; người dùng thuốc chống đông nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng liều bổ sung cao.
5. Mẹo trị đau họng bằng lá tía tô
Có thể thêm lá tía tô đã rửa sạch vào cháo hoặc món ăn mềm để dễ nuốt hơn. Chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy cho thấy nước sắc tía tô chữa khỏi viêm họng. Không khuyến khích phối hợp nhiều loại lá chưa rõ chất lượng hoặc dùng thay điều trị được chỉ định.
6. Tỏi trị đau họng hiệu quả
Tỏi là gia vị có thể dùng trong thức ăn đã nấu chín. Không nên ngậm tỏi sống, tỏi ngâm giấm đậm đặc hay uống rượu tỏi để “diệt khuẩn” họng: các cách này có thể kích ứng niêm mạc và chưa có bằng chứng chữa khỏi viêm họng. Chế phẩm tỏi liều cao còn có thể tương tác với thuốc chống đông.
7. Chữa viêm họng bằng quả lê
Lê mềm, lê hấp hoặc nước lê không quá lạnh có thể dễ ăn uống khi đau họng. Tác dụng chủ yếu là cung cấp nước và năng lượng, không phải kháng khuẩn đặc hiệu. Không có cơ sở chắc chắn cho các khẳng định lê chữa khỏi viêm họng, hoặc không được ăn lê với cua vì sẽ gây tiêu chảy ở mọi người.
8. Chữa viêm họng bằng cam thảo
Cam thảo được sử dụng trong một số bài thuốc truyền thống, song dữ liệu về hiệu quả điều trị viêm họng còn hạn chế. Không tự dùng cam thảo thường xuyên hoặc liều cao: glycyrrhizin trong cam thảo có thể gây tăng huyết áp, hạ kali máu, rối loạn nhịp tim và tương tác thuốc, đặc biệt ở người có bệnh tim, thận hoặc tăng huyết áp. Phụ nữ mang thai nên tránh tự dùng các chế phẩm cam thảo để điều trị.
9. Củ cải trắng giảm đau họng
Củ cải trắng nấu chín trong súp hoặc cháo có thể là thức ăn dễ ăn khi đang mệt. Chưa có dữ liệu lâm sàng đủ mạnh chứng minh nước ép củ cải, củ cải ngâm đường hoặc mật ong có tác dụng điều trị nguyên nhân viêm họng. Không cần uống chế phẩm cô đặc nhiều lần trong ngày.
10. Sử dụng bạc hà điều trị đau họng
Trà bạc hà loãng có thể tạo cảm giác mát họng. Menthol trong một số viên ngậm có tác dụng làm dịu triệu chứng tạm thời, nhưng không chữa khỏi nhiễm trùng. Không dùng tinh dầu bạc hà nguyên chất để uống hoặc nhỏ trực tiếp vào họng; thận trọng với trẻ nhỏ và người trào ngược.
11. Điều trị đau họng bằng trà hoa cúc
Trà hoa cúc pha loãng, để ấm vừa uống, có thể giúp bổ sung chất lỏng. Chưa có bằng chứng chắc chắn rằng trà hoa cúc điều trị được viêm họng do virus hay vi khuẩn. Người dị ứng với các cây thuộc họ Cúc nên tránh; người đang dùng thuốc có nguy cơ tương tác nên tham khảo ý kiến dược sĩ.
II. 3 Giải pháp Tây Y "Cắt đứt" cơn đau họng cấp tốc
Các thuốc dưới đây có thể giảm đau tạm thời, chứ không bảo đảm cắt đứt triệu chứng ngay lập tức. Cần đọc nhãn và lưu ý độ tuổi, bệnh nền, thai kỳ và các thuốc đang dùng.
12. Thuốc giảm đau toàn thân
Paracetamol có thể giúp giảm đau và hạ sốt. Tránh dùng quá liều hoặc dùng chồng nhiều chế phẩm cùng chứa paracetamol vì có nguy cơ tổn thương gan. Ibuprofen cũng có thể giảm đau, nhưng không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt khi có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, bệnh thận, mất nước hay một số giai đoạn thai kỳ. Không sử dụng aspirin để điều trị các triệu chứng nhiễm virus ở trẻ em và thiếu niên nếu không có chỉ định chuyên môn. Liều thuốc cho trẻ phải theo tuổi, cân nặng và hướng dẫn sản phẩm hoặc nhân viên y tế.
13. Viên ngậm (lozenges) tại chỗ
Viên ngậm có chất làm dịu, sát khuẩn hoặc gây tê tại chỗ có thể giúp giảm khó chịu trong thời gian ngắn. Benzocaine và lidocaine có các cảnh báo an toàn riêng; benzocaine có nguy cơ hiếm gặp nhưng nghiêm trọng là methemoglobin máu. Không dùng sản phẩm benzocaine đường miệng cho trẻ dưới 2 tuổi và không cho trẻ nhỏ ngậm viên cứng vì nguy cơ hóc. Chọn sản phẩm đúng độ tuổi theo hướng dẫn dược sĩ.
14. Xịt họng hoặc dung dịch dùng tại chỗ
Một số thuốc xịt hoặc dung dịch có thể giúp giảm triệu chứng nhưng hiệu quả phụ thuộc thành phần, chỉ định và bằng chứng của từng sản phẩm. Không coi povidone-iodine, keo ong hoặc tinh dầu là “kháng sinh tự nhiên” có thể thay thế chẩn đoán và điều trị nhiễm khuẩn. Người có bệnh tuyến giáp, đang mang thai, cho con bú hoặc có tiền sử dị ứng cần hỏi nhân viên y tế trước khi dùng chế phẩm chứa iod hay keo ong.
Kháng sinh khi nào cần? Kháng sinh không chữa viêm họng do virus. Viêm họng do liên cầu nhóm A được xác nhận thường cần kháng sinh; penicillin hoặc amoxicillin là lựa chọn thường dùng theo khuyến cáo CDC, và thời gian điều trị phụ thuộc phác đồ cụ thể. Không tự mua, tự đổi thuốc hay chia sẻ đơn.
III. 4 Thay đổi nhỏ - Hiệu quả lớn (Hỗ trợ điều trị)
15. Uống đủ nước, ưu tiên nhiệt độ dễ chịu
Uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên khi đau rát họng. Nước ấm, nước mát, canh hoặc cháo loãng đều có thể phù hợp. Không phải ai cũng cần đúng 2 lít nước mỗi ngày; nhu cầu phụ thuộc thể trạng, vận động, thời tiết và bệnh lý như suy tim hoặc suy thận.
16. Giữ độ ẩm không khí phù hợp
Nếu không khí quá khô, có thể dùng máy tạo ẩm sạch, bảo trì và thay nước theo hướng dẫn để tránh nấm mốc, vi sinh vật phát tán. Tránh xông mặt trực tiếp trên nồi hoặc bát nước sôi vì nguy cơ bỏng, nhất là ở trẻ em.
17. Điều chỉnh tư thế ngủ khi có trào ngược
Nếu đau họng kèm ợ nóng hoặc khàn tiếng buổi sáng do nghi trào ngược, tránh ăn sát giờ ngủ và có thể cân nhắc kê cao đầu giường phù hợp. Không phải mọi trường hợp đau họng buổi sáng đều do trào ngược; cần khám nếu triệu chứng dai dẳng.
18. Nghỉ ngơi và hạn chế gắng sức giọng nói
Giảm la hét, nói lớn kéo dài; nếu khàn giọng, hãy nghỉ giọng hợp lý, nói nhẹ ở âm lượng bình thường khi cần và tránh thì thầm gắng sức. Nghỉ giọng không được chứng minh là làm dây thanh phục hồi “nhanh gấp đôi”, nhưng giảm kích thích có thể giúp dễ chịu hơn.
Cảnh báo: Đau họng kèm triệu chứng nào phải đi cấp cứu?
Gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay nếu đau họng kèm khó thở, tiếng thở rít, không nuốt nổi nước bọt hoặc chảy dãi, sưng vùng cổ tiến triển nhanh, lơ mơ hay dấu hiệu mất nước nghiêm trọng. Những biểu hiện này có thể liên quan đến tắc nghẽn đường thở hoặc nhiễm trùng sâu vùng cổ.
Đau họng một bên dữ dội, khó há miệng, giọng nói ồm như ngậm vật trong miệng hoặc lệch lưỡi gà cần khám khẩn vì có thể gặp áp-xe quanh amidan. Nếu sốt cao kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, phát ban bất thường hoặc thay đổi ý thức, cần đánh giá cấp cứu để loại trừ bệnh nặng khác.
Người đau họng kéo dài hơn một tuần, tái phát thường xuyên, có khối ở cổ, khàn tiếng kéo dài hoặc nuốt nghẹn nên khám chuyên khoa phù hợp, ngay cả khi không có dấu hiệu cấp cứu.
Cách phòng tránh đau họng
Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho/hắt hơi, tránh tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh hô hấp và giữ môi trường thông thoáng giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng. Không dùng chung cốc uống nước khi đang ốm, tránh khói thuốc và các tác nhân gây dị ứng. Tiêm chủng theo khuyến cáo phù hợp với độ tuổi và nguy cơ, chẳng hạn vaccine cúm, cũng góp phần phòng một số nhiễm trùng gây đau họng.
Không cần súc họng nước muối quá nhiều lần như biện pháp “diệt khuẩn phòng bệnh” thường quy. Chú ý giấc ngủ, dinh dưỡng và kiểm soát trào ngược hoặc dị ứng nếu đây là yếu tố gây kích ứng họng thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Đau họng có hết sau 24 giờ không?
Một số người thấy giảm đau sau vài giờ chăm sóc phù hợp, nhưng điều này không đồng nghĩa nhiễm trùng đã khỏi. Viêm họng thông thường có thể cần vài ngày đến một tuần để hồi phục.
Nuốt nước bọt đau một bên họng là bệnh gì?
Có thể do viêm amidan, tổn thương niêm mạc hoặc áp-xe quanh amidan. Nếu đau dữ dội một bên kèm sốt, khó há miệng, thay đổi giọng hoặc khó nuốt, cần khám khẩn. Nếu đau kéo dài hoặc kèm hạch cổ, nên khám tai mũi họng để tìm nguyên nhân.
Phụ nữ mang thai bị đau họng uống thuốc gì?
Có thể ưu tiên uống đủ nước, nghỉ ngơi và súc họng nước muối nếu thực hiện an toàn. Paracetamol thường là lựa chọn giảm đau/hạ sốt được cân nhắc trong thai kỳ khi thật cần thiết, ở liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất theo tư vấn chuyên môn. Không tự dùng ibuprofen, aspirin liều giảm đau hoặc các thuốc xịt, thảo dược không rõ thành phần.
Trẻ em bị đau họng chăm sóc thế nào?
Cho trẻ uống nước phù hợp tuổi, ăn thức ăn mềm và dùng thuốc giảm đau/hạ sốt đúng liều theo cân nặng khi cần. Không cho trẻ dưới một tuổi dùng mật ong; không cho trẻ nhỏ ngậm viên cứng hoặc tự súc họng nếu chưa biết nhổ an toàn. Đưa trẻ đi khám khi sốt kéo dài, bỏ uống, khó thở hoặc có dấu hiệu mất nước.
Tài liệu tham khảo
- 1. Mayo Clinic: Sore throat (Diagnosis & treatment)
- 2. CDC: Sore Throat and Antibiotics Use (Khi nào cần dùng kháng sinh?)
- CDC: Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis
- NHS: Sore throat
- NCCIH: Licorice Root – Usefulness and Safety
Thông tin dùng để giáo dục sức khỏe, không thay thế đánh giá trực tiếp của nhân viên y tế. Thai Ha Clinic chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khỏe trực tuyến.
