Bệnh trĩ: Nguyên nhân, triệu chứng, hình ảnh và cách chữa

Cập nhật:

5/11/2026 10:37 PM

Tác giả:

BTV Nguyễn Thùy Trang

Bệnh trĩ là tình trạng các đệm hậu môn bị giãn, sa xuống hoặc xuất hiện triệu chứng như chảy máu, sưng đau và ngứa. Không phải trường hợp nào cũng cần phẫu thuật: nhiều người cải thiện bằng tăng chất xơ và thay đổi thói quen đại tiện, trong khi một số người cần thủ thuật hoặc phẫu thuật sau khi được thăm khám. Đặc biệt, chảy máu hậu môn không nên mặc nhiên quy cho bệnh trĩ.

Tóm Tắt Tin Sức Khỏe [Hiện]

Bệnh trĩ là gì?

Bình thường, ống hậu môn có các đệm mạch máu và mô liên kết giúp duy trì khả năng đóng kín hậu môn. Bệnh trĩ xuất hiện khi những cấu trúc này phì đại, suy yếu mô nâng đỡ hoặc sa xuống và gây triệu chứng. Vì vậy, bệnh trĩ không đơn thuần chỉ là “giãn tĩnh mạch” và cũng không phải là khối u ung thư.

Triệu chứng phụ thuộc vào vị trí búi trĩ, mức độ sa và sự xuất hiện của huyết khối. Một số người có búi trĩ nhưng gần như không có biểu hiện; trường hợp không triệu chứng thường không cần điều trị can thiệp.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ mắc bệnh trĩ

Bệnh trĩ thường liên quan đến sự phối hợp của thói quen đi đại tiện, áp lực lên vùng hậu môn và thay đổi mô nâng đỡ theo tuổi. Táo bón khiến người bệnh phải rặn, còn tiêu chảy kéo dài hoặc đi ngoài nhiều lần cũng có thể làm nặng triệu chứng. Ngồi trên bồn cầu quá lâu và chế độ ăn ít chất xơ là những yếu tố có thể điều chỉnh.

Mang thai làm tăng áp lực vùng chậu và thay đổi sinh lý tuần hoàn; triệu chứng trĩ có thể xuất hiện trong thai kỳ hoặc sau sinh. Tuổi cao làm mô nâng đỡ kém bền vững. Thường xuyên mang vác nặng cũng có thể góp phần làm tăng áp lực khi rặn. Không nên gán một tỷ lệ mắc bệnh cố định cho từng yếu tố nếu không có nghiên cứu phù hợp.

Các loại bệnh trĩ thường gặp

Trĩ nội

Trĩ nội phát sinh phía trên đường lược. Biểu hiện thường gặp là chảy máu đỏ tươi không đau khi đại tiện; ở giai đoạn có sa, người bệnh nhận thấy khối mô lòi ra và đôi khi phải đẩy vào. Trĩ nội được chia thành bốn độ dựa trên mức độ sa búi trĩ, không phải dựa trên lượng máu chảy hoặc mức độ đau.

Trĩ ngoại

Trĩ ngoại nằm phía dưới đường lược, nơi có nhiều dây thần kinh cảm giác đau. Một số trường hợp chỉ thấy cục mềm hoặc da thừa quanh hậu môn. Nếu xuất hiện huyết khối trĩ ngoại, người bệnh có thể thấy khối sưng căng, tím, đau đột ngột. Trĩ ngoại không được phân bốn độ như trĩ nội.

Trĩ hỗn hợp

Trĩ hỗn hợp có cả thành phần nội và ngoại. Mức độ khó chịu và lựa chọn điều trị phụ thuộc kích thước, mức độ sa, chảy máu, tình trạng huyết khối và mong muốn của người bệnh. Không phải mọi trường hợp trĩ hỗn hợp đều bắt buộc phẫu thuật.

Phân biệt trĩ nội và trĩ ngoại qua triệu chứng, hình ảnh

Bảng so sánh triệu chứng điển hình

Đặc điểm	Trĩ nội	Trĩ ngoại
Vị trí	Trên đường lược	Dưới đường lược
Biểu hiện thường gặp	Chảy máu đỏ tươi, sa búi trĩ	Khối quanh hậu môn, ngứa, đau khi có huyết khối
Đau	Thường ít đau nếu không có biến chứng	Có thể đau, đặc biệt trong huyết khối cấp
Phân độ	Độ I đến IV theo mức độ sa	Không phân độ I–IV
Chẩn đoán	Khám và có thể soi hậu môn	Quan sát, thăm khám; đánh giá thêm khi cần

Hình ảnh chỉ giúp tham khảo. Khối sa hậu môn còn có thể là da thừa, polyp, sa trực tràng hoặc tổn thương khác; không thể xác định chắc chắn chỉ qua ảnh chụp.

Những ai dễ mắc bệnh trĩ?

Người thường xuyên táo bón, phải rặn khi đi ngoài, có chế độ ăn ít chất xơ hoặc ngồi lâu trên bồn cầu thường gặp triệu chứng trĩ hơn. Phụ nữ mang thai, người lớn tuổi và người thường xuyên nâng vật nặng cũng có nguy cơ. Nhân viên văn phòng, lái xe hoặc người ít vận động nên chú ý đến thói quen đi vệ sinh và hoạt động thể chất, nhưng không thể kết luận chỉ vì nghề nghiệp mà nguy cơ tăng một số lần nhất định.

Triệu chứng bệnh trĩ: Những dấu hiệu cần nhận biết

Đi ngoài ra máu đỏ tươi là biểu hiện điển hình của trĩ nội. Máu có thể dính giấy vệ sinh, phủ ngoài phân hoặc nhỏ xuống bồn cầu. Tuy nhiên, chảy máu trực tràng cũng có thể do nứt kẽ hậu môn, viêm đại trực tràng, polyp hoặc ung thư đại trực tràng. Người có chảy máu nên được đánh giá nguyên nhân, nhất là khi máu tái diễn.

Sa búi trĩ là cảm giác có mô lồi ra khi đi cầu. Khối có thể tự trở lại, cần dùng tay đẩy vào hoặc không đẩy vào được. Ngứa và kích ứng quanh hậu môn thường liên quan đến ẩm ướt, khó vệ sinh hoặc rỉ dịch. Đau và khối sưng đột ngột gợi ý huyết khối trĩ ngoại nhưng cũng cần phân biệt với áp xe và nứt kẽ. Một số người có cảm giác cộm hoặc khó chịu khi ngồi.

Đại tiện khó hoặc cảm giác đi chưa hết không đặc hiệu cho trĩ. Nếu triệu chứng kéo dài, thay đổi thói quen đại tiện, sụt cân không chủ ý hoặc thiếu máu, bác sĩ cần xem xét các nguyên nhân khác.

Bệnh trĩ có nguy hiểm không? Khi nào cần đi khám?

Đa số trường hợp bệnh trĩ không đe dọa tính mạng. Tuy vậy, chảy máu kéo dài có thể gây thiếu máu; búi trĩ sa nghẹt hoặc huyết khối trĩ ngoại có thể gây đau rõ rệt. Các biến chứng nghiêm trọng rất hiếm và không được xem là diễn tiến tất yếu. Bệnh trĩ không tự chuyển thành ung thư trực tràng. Điều đáng lo là triệu chứng chảy máu có thể che lấp một bệnh lý khác cần chẩn đoán sớm.

Cần đi khám sớm khi có chảy máu hậu môn, đau hoặc sưng tăng lên, hoặc triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà. Đến cơ sở y tế khẩn cấp nếu chảy máu nhiều, choáng, ngất, đau hậu môn dữ dội kèm sốt, đau bụng hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.

Bốn cấp độ bệnh trĩ nội

Phân độ	Đặc điểm chính
Độ I	Búi trĩ không sa ra ngoài ống hậu môn
Độ II	Sa khi rặn nhưng tự trở lại
Độ III	Sa và phải dùng tay đẩy vào
Độ IV	Sa thường trực, không thể đẩy vào

Phân độ là một phần trong quyết định điều trị, không phải tiêu chí duy nhất. Trĩ độ I–II vẫn cần khám khi chảy máu; một số người trĩ độ III có thể được lựa chọn thủ thuật tại phòng khám. Trĩ độ IV cần đánh giá chuyên khoa để lựa chọn phương pháp phù hợp, nhưng không đồng nghĩa mọi người bệnh đều phải mổ cấp cứu.

Hình ảnh bệnh trĩ nội, trĩ ngoại và các dạng thường gặp

Các hình minh họa và ảnh lâm sàng trong bài gốc được giữ lại dưới đây để phục vụ đối chiếu. Ảnh không thay thế khám trực tiếp; một số ảnh vùng hậu môn có thể khiến người xem khó chịu. Nguồn gốc, quyền sử dụng và độ chính xác của từng ảnh lâm sàng cần được đơn vị xuất bản kiểm tra trước khi đăng lại.

Điều trị bệnh trĩ: Từ chăm sóc bảo tồn đến can thiệp

Thay đổi chế độ ăn và thói quen đại tiện

Hướng xử trí ban đầu thường là tăng chất xơ từ rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; có thể dùng chất xơ bổ sung theo hướng dẫn khi khẩu phần không đáp ứng. Uống đủ nước theo nhu cầu, tránh rặn, không ngồi lâu trên bồn cầu và duy trì vận động thể lực đều đặn. Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm có thể giúp giảm khó chịu. Người có bệnh tim, thận hoặc cần hạn chế dịch không nên áp dụng máy móc mục tiêu uống 2–3 lít nước mỗi ngày.

Thuốc điều trị triệu chứng

Thuốc bôi, thuốc đặt hoặc một số thuốc uống có thể làm giảm đau, ngứa, phù nề trong thời gian ngắn; lợi ích tùy từng hoạt chất và không thay thế việc xử trí nguyên nhân. Không tự dùng kéo dài chế phẩm chứa corticosteroid tại hậu môn. Người đang mang thai, cho con bú hoặc sử dụng thuốc chống đông cần hỏi chuyên gia y tế trước khi dùng thuốc.

Thủ thuật tại phòng khám

Với trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III còn triệu chứng dù đã điều chỉnh lối sống, bác sĩ có thể đề nghị thắt vòng cao su, chích xơ hoặc quang đông hồng ngoại. Thắt vòng cao su là thủ thuật tại phòng khám có hiệu quả tốt với những đối tượng thích hợp. Không tự thắt búi trĩ tại nhà.

Phẫu thuật khi có chỉ định

Cắt trĩ kinh điển (mổ mở hoặc mổ kín) vẫn là lựa chọn có bằng chứng cho một số trĩ ngoại lớn, trĩ hỗn hợp có triệu chứng rõ hoặc trĩ nội độ III–IV không phù hợp phương án ít xâm lấn. Phẫu thuật có thể gây đau hậu phẫu, chảy máu, bí tiểu và hiếm gặp hơn là hẹp hậu môn hoặc ảnh hưởng chức năng đại tiện. Bác sĩ sẽ trao đổi lợi ích, nguy cơ và thời gian hồi phục dựa trên từng kỹ thuật.

PPH, HCPT và các phương pháp cắt trĩ hiện nay có gì khác nhau?

PPH (stapled hemorrhoidopexy, thường được gọi là phẫu thuật Longo) sử dụng dụng cụ khâu cắt vòng để treo mô trĩ sa, chủ yếu dành cho một số trường hợp trĩ nội. Phương pháp có thể giảm đau sớm ở một số người so với cắt trĩ, nhưng cần cân nhắc nguy cơ tái phát và biến chứng đặc thù; hướng dẫn ASCRS 2024 không khuyến nghị áp dụng thường quy như lựa chọn phẫu thuật đầu tiên cho trĩ nội.

HCPT là tên thường được sử dụng trong quảng bá cho một nhóm kỹ thuật sử dụng năng lượng cao tần. Tên gọi thương mại này chưa đủ để xác định thiết bị cụ thể, thao tác, chỉ định hoặc hiệu quả. Cần hỏi cơ sở điều trị về loại thiết bị, kỹ thuật thực hiện và bằng chứng lâm sàng; không thể khẳng định HCPT không đau, không sẹo hoặc không tái phát.

Bảng so sánh các phương pháp điều trị

Phương phápTrường hợp có thể cân nhắcĐiểm cần lưu ýĐiều chỉnh lối sống, chất xơPhần lớn người có triệu chứngLà nền tảng kể cả khi cần thủ thuậtThắt vòng cao suTrĩ nội độ I–II, chọn lọc độ IIICó thể đau, chảy máu, tái phát; cần bác sĩ thực hiệnCắt trĩTrĩ ngoại lớn hoặc trĩ hỗn hợp, sa nặng phù hợpHiệu quả bền vững ở nhóm thích hợp nhưng thường đau hậu phẫu hơnPPH/LongoMột số trường hợp trĩ nội saKhông phải lựa chọn đầu tay thường quy; cân nhắc tái phát và biến chứngKỹ thuật cao tần/HCPTPhụ thuộc thiết bị, bằng chứng và chỉ địnhKhông thể mặc định ưu việt hoặc an toàn tuyệt đối

Nếu đang cân nhắc can thiệp, người bệnh nên hỏi về nguy cơ tái phát, đau sau thủ thuật, thời gian nghỉ làm và khả năng cần điều trị lại. Có thể tìm thông tin về địa chỉ chữa bệnh trĩ, nhưng cần đánh giá năng lực chuyên môn và phạm vi kỹ thuật của cơ sở trước khi quyết định.

Chi phí chữa bệnh trĩ phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Chi phí điều trị phụ thuộc mức độ bệnh, việc có cần nội soi hoặc xét nghiệm bổ sung hay không, phương án điều trị, gây mê, thời gian lưu viện, thuốc và chăm sóc sau can thiệp. Không nên sử dụng các khoảng giá cũ như bảng giá đang có hiệu lực nếu chưa đối chiếu bảng niêm yết của từng cơ sở.

Những yếu tố quyết định tổng chi phí

Người bệnh nên đề nghị dự toán bằng văn bản, phân biệt tiền khám, thủ thuật/phẫu thuật, xét nghiệm, thuốc, tái khám và chi phí có thể phát sinh. Ngoài mức độ bệnh và phương pháp, bảo hiểm y tế hoặc bảo hiểm tư nhân có thể ảnh hưởng đến số tiền tự chi trả tùy điều kiện áp dụng. Có thể tham khảo thông tin về chi phí phẫu thuật cắt trĩ, nhưng cần xác nhận giá thực tế trước khi đặt lịch.

Khám trĩ ở đâu tốt tại Hà Nội?

Khám trĩ ở đâu tốt tại Hà Nội? Người bệnh nên lựa chọn bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa Ngoại tiêu hóa, Hậu môn – Trực tràng, được cấp phép hoạt động và có bác sĩ giàu kinh nghiệm trong chẩn đoán, điều trị bệnh trĩ. Một số cơ sở có thể tham khảo gồm Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Khi lựa chọn địa chỉ khám trĩ, người bệnh nên chú ý đến các tiêu chí như năng lực chuyên môn của bác sĩ, khả năng thực hiện thăm khám hậu môn, soi hậu môn và nội soi đại trực tràng khi có chỉ định. Cơ sở y tế cũng cần tư vấn rõ phương pháp điều trị, nguy cơ, chi phí dự kiến và hướng dẫn theo dõi sau điều trị.

Trước khi đến khám, người bệnh có thể tìm hiểu khám trĩ gồm những gì, quy trình khám trĩ diễn ra như thế nào để chuẩn bị tâm lý và chủ động trao đổi với bác sĩ.

Lưu ý: Không phải mọi triệu chứng đau, ngứa hoặc chảy máu hậu môn đều do bệnh trĩ. Một số bệnh lý như nứt kẽ hậu môn, áp xe hậu môn, polyp hoặc ung thư đại trực tràng cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Ngoài ra, các biểu hiện liên quan đến viêm nhiễm phụ khoa cần được đánh giá riêng để xác định đúng nguyên nhân, tránh nhầm lẫn giữa bệnh lý hậu môn – trực tràng và bệnh lý đường sinh dục.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh trĩ có tự khỏi không?

Các triệu chứng nhẹ có thể cải thiện khi phân mềm hơn và người bệnh không phải rặn. Tuy nhiên, búi trĩ sa lớn hoặc tái phát nhiều lần có thể cần điều trị thêm. Nếu chảy máu, nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Bệnh trĩ nhẹ có cần phẫu thuật không?

Thường không. Thay đổi chế độ ăn và thói quen đại tiện là bước đầu; khi vẫn có triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc hoặc thủ thuật phù hợp.

Cắt trĩ có đau không và bao lâu hồi phục?

Mức độ đau và thời gian hồi phục khác nhau theo kỹ thuật, mức độ bệnh và từng người. Không có phương pháp nào được bảo đảm hoàn toàn không đau hoặc không tái phát.

Đi ngoài ra máu có chắc chắn là trĩ?

Không. Máu trong phân hoặc chảy máu trực tràng có nhiều nguyên nhân, trong đó có bệnh lý nghiêm trọng. Bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại trực tràng ở những trường hợp phù hợp với tuổi, triệu chứng và yếu tố nguy cơ.