Khám trĩ là khám những gì? Quy trình khám và nội soi hậu môn

Khám trĩ thường gồm hỏi bệnh, quan sát vùng hậu môn, thăm trực tràng bằng ngón tay và soi hậu môn khi cần. Không phải ai cũng cần nội soi đại tràng hay xét nghiệm máu; bác sĩ lựa chọn phương pháp dựa trên triệu chứng, nguy cơ và kết quả khám ban đầu.

Nhiều người ngại đi khám trĩ vì phải bộc lộ vùng kín, lo đau khi thăm khám hoặc sợ gặp người quen. Việc biết trước các bước khám, quyền riêng tư và những cảm giác có thể gặp sẽ giúp người bệnh chuẩn bị tốt hơn, tránh trì hoãn khi có chảy máu hoặc triệu chứng bất thường.

Đối với người nghi mắc bệnh trĩ, thăm khám giúp xác định nguyên nhân triệu chứng và phân biệt trĩ với những bệnh hậu môn – trực tràng khác. Các bước dưới đây mô tả quy trình thường gặp; chỉ định thực tế có thể khác nhau tùy cơ sở và tình trạng người bệnh.

Khám trĩ có đảm bảo riêng tư không?

Khám hậu môn – trực tràng là thủ thuật y khoa cần được giải thích trước, tôn trọng sự đồng thuận và quyền riêng tư. Người bệnh có thể đề nghị nhân viên y tế hỗ trợ hoặc người chứng kiến phù hợp theo quy định cơ sở. Thông thường người bệnh nằm nghiêng, gập gối về phía ngực hoặc ở tư thế khác theo hướng dẫn; chỉ bộc lộ vùng cần khám.

Khám trĩ là gì?

Khám trĩ là quá trình khai thác triệu chứng, khám lâm sàng và, khi cần, sử dụng dụng cụ để quan sát ống hậu môn – trực tràng. Mục tiêu là xác định có trĩ hay không, loại trĩ, mức độ sa và các nguyên nhân khác có thể gây đau hoặc chảy máu.

Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm chảy máu, đau, ngứa, sa búi trĩ, thói quen đại tiện, táo bón, thuốc đang dùng và bệnh lý liên quan. Sau đó bác sĩ quyết định có cần thăm trực tràng bằng ngón tay hoặc soi hậu môn để đánh giá thêm hay không.

Nên đi khám nếu có chảy máu khi đại tiện, đau rát, ngứa, cảm giác cộm hoặc khối sa ở hậu môn. Những biểu hiện này có thể gặp trong bệnh trĩ nhưng cũng xuất hiện ở nứt kẽ hậu môn, viêm và các bệnh đại trực tràng khác.

Nên thăm khám tại cơ sở y tế được cấp phép, có chuyên khoa phù hợp. Nếu chảy máu nhiều, choáng, ngất, đau dữ dội hoặc sốt kèm sưng đau hậu môn, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Quy trình khám trĩ

Vậy khám bệnh trĩ là khám những gì? Quy trình thường bắt đầu từ hỏi bệnh và khám hậu môn, sau đó bác sĩ cân nhắc những bước bổ sung theo tình trạng cụ thể:

Bước 1: Thăm khám sơ bộ

Bệnh nhân khi vào phòng thăm khám, các bác sĩ sẽ tiến hành hỏi một số câu hỏi như:

• Tiền sử gia đình, người thân có ai mắc phải bệnh trĩ không?

• Nghề nghiệp, tính chất công việc hiện tại?
• Trước giờ có sử dụng loại thuốc, thực phẩm chức năng nào không?
• Thói quen sinh hoạt ra sao, ăn uống như thế nào, có thường xuyên ăn đồ ăn cay nóng, đồ ăn có nhiều dầu mỡ… không?
• Có uống đủ nước không? Có uống bia, rượu hoặc sử dụng các chất kích thích không?
• Có tiền sử mắc phải các bệnh về hậu môn trực tràng như táo bón, trĩ… hay chưa?
• Thói quen đi đại tiện như thế nào, có gặp phải vấn đề gì khi đi đại tiện không? Thời gian đi đại tiện như thế nào, bao lâu đi một lần?
• Có các biểu hiện, triệu chứng của bệnh trĩ khi nào? Có nghiêm trọng không?
• Đã từng đi khám bệnh trĩ ở đâu chưa? Nếu có sử dụng thuốc điều trị thì sử dụng loại thuốc gì và điều trị trong bao lâu?

Bệnh nhân chú ý nên trả lời thành thật những câu hỏi mà bác sĩ chuyên khoa hỏi. Không nên ngại ngần, che giấu vì sẽ khiến bác sĩ không biết được chính xác nhằm đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Trong quá trình thăm khám, bệnh nhân cũng có thể trao đổi, đặt câu hỏi với bác sĩ khi có vấn đề nào cần thắc mắc. Dưới đây là một số câu hỏi mà bệnh nhân có thể hỏi như:

• Các biểu hiện này bắt nguồn từ đâu, nguyên nhân nào?
• Những dấu hiệu này xảy ra trong một thời gian hay kéo dài, vĩnh viễn?
• Bệnh có thể chữa trị dứt điểm được không?
• Những biến chứng nguy hiểm của bệnh?
• Phương pháp chữa trị nào mang lại hiệu quả, giúp đẩy lùi bệnh?

Bước 2: Thăm khám bên ngoài hậu môn

Đến bước này, các bác sĩ sẽ thăm khám bệnh trĩ bằng cách kiểm tra khu vực bên ngoài của hậu môn. Bước thăm khám này sẽ giúp bác sĩ nắm chính xác về các biểu hiện có liên quan đến bệnh mà bệnh nhân đang gặp phải như:

• Các vết nứt có ở hậu môn
• Búi trĩ có biểu hiện sa xuống
• Vùng da hậu môn bị kích ứng
• Có nhiều chất nhầy ở vùng hậu môn
• Hậu môn có dấu hiệu sưng phồng, nổi cục có thể nhận biết bằng mắt thường
• Xuất hiện cục máu đông ở bên trong tĩnh mạch

Bước 3: Khám trực tràng

Thăm trực tràng bằng ngón tay là một phần thường được cân nhắc trong khám hậu môn – trực tràng nhằm đánh giá cơ thắt, điểm đau, khối bất thường và nguyên nhân khác. Bác sĩ có thể điều chỉnh hoặc trì hoãn thao tác nếu người bệnh đau nhiều hoặc có chống chỉ định phù hợp.

Do phải bộc lộ vùng hậu môn trong thời gian ngắn, người bệnh có thể thấy ngại. Bác sĩ cần giải thích và xin sự đồng ý trước khi khám, che chắn phù hợp và dừng thao tác nếu người bệnh yêu cầu.

Người bệnh nên thông báo ngay nếu có đau, lo lắng hoặc muốn tạm dừng. Thăm khám có thể gây cảm giác khó chịu, nhất là khi đang có nứt kẽ hoặc trĩ tắc mạch.

Bước thăm khám trực tràng sẽ diễn ra như sau:

• Bệnh nhân cần cởi bỏ trang phục của mình, sau đó mặc đồ do cơ sở thăm khám đó cung cấp.
• Tiếp theo, bác sĩ đeo găng tay đã được bôi trơn rồi đưa một ngón tay vào trong trực tràng của bệnh nhân.
• Bước thăm khám này sẽ giúp bác sĩ kiểm tra cấu trúc bên trong hậu môn, kiểm tra các ngóc ngách và nếu có dấu hiệu, vấn đề gì bất thường, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra cụ thể.

Trong một số trường hợp, bác sĩ cũng có thể kiểm tra, thăm khám bệnh trĩ bằng cách quan sát, nhận biết xem có máu hay chất nhầy dính ở găng tay hay không.

Nếu dấu hiệu chưa rõ, có chảy máu kéo dài hoặc nghi ngờ bệnh khác, bác sĩ có thể chỉ định soi hậu môn, nội soi đại tràng hoặc xét nghiệm phù hợp.

Bước 4: Làm các xét nghiệm

Không có một bộ xét nghiệm bắt buộc cho tất cả người khám trĩ. Bác sĩ chỉ định tùy triệu chứng và dấu hiệu nguy cơ, ví dụ:

Xét nghiệm máu

Nếu chảy máu kéo dài hoặc nhiều, công thức máu có thể giúp đánh giá tình trạng thiếu máu. Xét nghiệm máu không tự xác định được người bệnh có mắc trĩ hay không.

Tăng bạch cầu không phải là dấu hiệu đặc trưng hay biến chứng thường gặp để chẩn đoán trĩ; khi nghi nhiễm trùng hoặc bệnh lý khác, bác sĩ đánh giá theo triệu chứng và chỉ định riêng.

Nội soi hậu môn, trực tràng

Khám trĩ không phải lúc nào cũng cần nội soi. Soi hậu môn (anoscopy) bằng một ống soi ngắn giúp quan sát ống hậu môn, nhất là trĩ nội. Soi trực tràng hoặc nội soi đại tràng là phương pháp khác, được lựa chọn khi cần đánh giá các nguyên nhân chảy máu hoặc triệu chứng đường tiêu hóa.

Qua quan sát, bác sĩ có thể nhận biết búi trĩ nội và bất thường niêm mạc vùng được soi. Phạm vi quan sát của soi hậu môn không thay thế được nội soi đại tràng khi có chỉ định.

Soi hậu môn thường thực hiện ngoại trú, nhiều trường hợp không cần gây mê nhưng có thể gây tức hoặc khó chịu; mức độ đau khác nhau giữa từng người. Nếu đang có tổn thương đau nhiều, bác sĩ sẽ điều chỉnh cách khám.

Bước 5: Chẩn đoán phân biệt

Chảy máu đỏ tươi khi đại tiện, sa búi trĩ hoặc khó chịu hậu môn có thể gợi ý trĩ. Tuy vậy, không nên mặc định mọi trường hợp đi ngoài ra máu đều do trĩ; cần loại trừ các nguyên nhân khác, bao gồm bệnh đại trực tràng có thể nghiêm trọng.

Bệnh viêm ruột

Viêm ruột có nhiều nhóm nguyên nhân. Bệnh viêm ruột mạn tính (IBD) gồm bệnh Crohn và viêm loét đại tràng, khác với hội chứng ruột kích thích. Các triệu chứng có thể gồm tiêu chảy kéo dài, đau bụng, phân nhầy hoặc có máu.

Bác sĩ sẽ tiến hành nội soi trực tràng hoặc làm các xét nghiệm khác nhằm phân biệt bệnh viêm ruột hay bệnh trĩ.

Nứt kẽ hậu môn

Nứt kẽ hậu môn là vết rách ở niêm mạc ống hậu môn, thường gây đau nhói khi đại tiện và có thể có máu đỏ tươi. Đau có thể kéo dài sau khi đi ngoài; mức độ và hướng xử trí phụ thuộc tình trạng vết nứt.

Đối với bệnh lý này, việc quan sát bằng mắt thường khá là dễ dàng bởi các vết nứt thường có ở xung quanh hậu môn của bệnh nhân.

Rò hậu môn

Rò hậu môn thường liên quan đến nhiễm trùng tuyến hậu môn và áp xe trước đó, tạo đường thông bất thường từ ống hậu môn ra da quanh hậu môn.

Triệu chứng của bệnh lý này khá giống với biểu hiện của bệnh trĩ như đi ngoài ra máu, đau rát mỗi khi đi cầu, sưng tấy ở vùng hậu môn. Vì vậy, bác sĩ sẽ kiểm tra xem có lỗ rò không để phân biệt bệnh lý này với bệnh trĩ.

Polyp đại trực tràng

Polyp đại trực tràng là những tổn thương phát triển từ niêm mạc đại trực tràng; nhiều polyp không gây triệu chứng. Một số polyp có nguy cơ tiến triển ác tính nên cần đánh giá theo chỉ định.

Polyp có thể gây chảy máu hoặc thay đổi thói quen đại tiện nhưng đa số không có biểu hiện đặc hiệu. Chẩn đoán và xử trí thường dựa vào nội soi đại tràng khi có chỉ định.

Khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc đủ điều kiện sàng lọc, bác sĩ có thể chỉ định nội soi đại tràng để đánh giá polyp và bệnh lý khác.

Bước 6: Kết luận

Bước cuối cùng, sau khi thăm khám xong, bác sĩ sẽ đưa ra kết quả chẩn đoán bệnh, tùy vào từng trường hợp mà bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị thích hợp.

Trong quá trình điều trị bệnh trĩ, bác sĩ cũng sẽ hướng dẫn bệnh nhân cách điều chỉnh chế độ sinh hoạt, ăn uống sao cho hợp lý nhằm giúp việc điều trị bệnh trĩ mang lại hiệu quả.

Đối với những bệnh nhân có lịch tái khám thì cần đến khám theo đúng lịch của bác sĩ. Việc thăm khám này sẽ giúp bác sĩ kiểm tra về hiệu quả điều trị của bệnh cũng như kiểm tra xem có vấn đề gì khác không.

Chuẩn bị trước khi đi khám trĩ

• Vệ sinh nhẹ nhàng: Rửa vùng hậu môn bằng nước sạch; tránh thụt tháo hoặc dùng thuốc đặt nếu chưa có hướng dẫn.
• Trang phục thuận tiện: Mặc quần áo thoải mái, có thể dễ điều chỉnh khi khám.
• Mang thông tin sức khỏe: Ghi lại triệu chứng, thuốc đang dùng (đặc biệt thuốc chống đông), kết quả khám và nội soi trước đây nếu có.
• Ăn uống: Khám lâm sàng và soi hậu môn đơn thuần thường không cần nhịn ăn. Chỉ nhịn ăn hoặc làm sạch ruột nếu có hướng dẫn riêng cho xét nghiệm hay nội soi cần chuẩn bị.

Một vài câu hỏi khác về khám trĩ

Khám trĩ có đau không?

Khám bên ngoài thường ít gây đau, nhưng thăm bằng ngón tay hoặc soi hậu môn có thể gây tức hay khó chịu, nhất là khi có nứt kẽ hoặc viêm đau. Hãy báo bác sĩ ngay khi đau để được điều chỉnh.

Khám trĩ cần chuẩn bị gì?

Vệ sinh nhẹ nhàng, chuẩn bị giấy tờ cần thiết, danh sách thuốc và mô tả triệu chứng. Không tự ý ngừng thuốc hoặc thụt tháo trước khám.

Đi khám trĩ có phải nhịn ăn không?

Thông thường không cần nhịn ăn nếu chỉ khám hậu môn và soi hậu môn. Với nội soi đại tràng hoặc thủ thuật có an thần, cần tuân thủ chỉ dẫn riêng của cơ sở thực hiện.

Khám trĩ có phải nội soi không?

Không bắt buộc với mọi người. Bác sĩ có thể soi hậu môn để đánh giá trĩ nội; nội soi đại tràng chỉ dành cho trường hợp có chỉ định như chảy máu cần khảo sát thêm, triệu chứng cảnh báo hoặc sàng lọc phù hợp.

Khám trĩ ở đâu tốt tại Hà Nội?

Khi tìm khám trĩ ở đâu, người bệnh nên ưu tiên bệnh viện hoặc cơ sở khám chữa bệnh được cấp phép, có bác sĩ chuyên khoa ngoại tiêu hóa, ngoại đại trực tràng hoặc tiêu hóa phù hợp. Cần xem xét khả năng khám và soi hậu môn, quy trình bảo đảm riêng tư, tư vấn về chỉ định nội soi đại tràng và chi phí được công khai.

Phương án điều trị bệnh trĩ tùy mức độ: điều chỉnh chất xơ, lượng nước và thói quen đại tiện là nền tảng; một số trường hợp có thể cần thủ thuật như thắt vòng cao su hoặc phẫu thuật. Không có một kỹ thuật nào phù hợp với tất cả người bệnh hoặc bảo đảm không đau, không tái phát.

Hỏi đáp nhanh về quy trình khám trĩ (FAQ)

Nội soi hậu môn có đau nhiều không?

Soi hậu môn thường ngắn và có thể gây cảm giác căng, tức. Không thể bảo đảm hoàn toàn không đau; người có tổn thương cấp tính cần được bác sĩ cân nhắc cách khám thích hợp.

Bác sĩ nam khám cho bệnh nhân nữ có ngại không?

Người bệnh có quyền trao đổi trước về sự riêng tư và đề nghị người hỗ trợ/chứng kiến phù hợp với quy định cơ sở. Bác sĩ cần giải thích thủ thuật, xin đồng ý và chỉ bộc lộ vùng cần khám.

Khám xong có được về ngay không?

Đa số trường hợp khám thông thường hoặc soi hậu môn không dùng an thần có thể ra về sau khi được tư vấn. Nếu thực hiện thêm nội soi có an thần hoặc thủ thuật điều trị, thời gian theo dõi và việc lái xe sẽ khác.

Trước khi đi khám trĩ có cần nhịn ăn không?

Không cần nhịn ăn theo thông lệ cho khám hậu môn thông thường. Nếu đã được hẹn nội soi đại tràng, người bệnh phải tuân thủ chế độ ăn và hướng dẫn làm sạch ruột riêng.

Một số vấn đề liên quan: Chi phí cắt trĩ và Bệnh trĩ nên ăn gì.

Khi nào cần đi khám sớm?

Không nên tự kết luận chảy máu trực tràng là do trĩ. Cần khám sớm nếu chảy máu tái diễn, sụt cân không rõ nguyên nhân, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng kéo dài hoặc có tiền sử gia đình ung thư đại trực tràng. Chảy máu ồ ạt, chóng mặt/ngất, sốt kèm đau sưng hậu môn hoặc đau dữ dội cần được đánh giá khẩn cấp.

Sau thăm khám, bác sĩ sẽ trao đổi kết quả, lựa chọn điều trị và lịch theo dõi phù hợp. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế việc khám trực tiếp tại cơ sở y tế được cấp phép.

Tài liệu tham khảo: NIDDK – Diagnosis of Hemorrhoids; ASCRS – Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids (2024).