Bị bệnh trĩ nên ăn gì, kiêng gì? Thực đơn 7 ngày khoa học
Người bị bệnh trĩ nên ăn nhiều thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, khoai lang, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt; đồng thời uống đủ nước để phân mềm và hạn chế rặn khi đi tiêu. Chế độ ăn có thể giảm táo bón, chảy máu và khó chịu do trĩ, nhưng không có thực đơn nào được chứng minh làm búi trĩ teo nhanh trong 7 ngày hoặc thay thế việc khám và điều trị khi cần.
Bài viết gợi ý thực đơn 7 ngày, 10 thực phẩm nên ưu tiên và 5 nhóm thực phẩm cần hạn chế. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về bệnh trĩ, nguyên nhân, triệu chứng và các phương pháp điều trị.
Thực đơn 7 ngày cho người bị bệnh trĩ: dễ áp dụng, giàu chất xơ
Thực đơn dưới đây dựa trên các món ăn trong bài gốc, là ví dụ tham khảo cho người trưởng thành, không phải phác đồ điều trị. Khẩu phần cần điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng, bệnh nền và khả năng dung nạp; nên bổ sung bữa sáng, trái cây và bữa phụ phù hợp thay vì chỉ ăn hai bữa.
Thứ Hai
Bữa trưa: Canh mồng tơi nấu tôm, thịt lợn nạc luộc, cơm gạo lứt. Bữa tối: Cháo yến mạch bí đỏ và sữa chua không đường.
Thứ Ba
Bữa trưa: Súp lơ xanh xào thịt bò ít dầu, canh khoai lang nấu sườn, chuối chín. Bữa tối: Súp gà ngô non bỏ da và sinh tố bơ ít đường.
Thứ Tư
Bữa trưa: Cá hồi hoặc cá quả kho, rau muống luộc và ổi ăn cả múi nếu phù hợp. Bữa tối: Khoai lang luộc, salad ức gà rau mầm đã rửa sạch và đu đủ chín.
Thứ Năm
Bữa trưa: Đậu phụ sốt cà chua, rau diếp cá đã rửa kỹ nếu dung nạp tốt và cơm gạo lứt. Bữa tối: Miến dong nấu sườn mọc, thêm canh rau ngót và rau xanh.
Thứ Sáu
Bữa trưa: Canh rau đay nấu cua, trứng đúc thịt hấp, cam hoặc bưởi. Bữa tối: Cháo cá chép đậu xanh, kèm rau nấu chín; có thể ăn rau má chế biến bảo đảm vệ sinh.
Thứ Bảy
Bữa trưa: Cà tím xào tỏi ít dầu, thịt bò xào hành tây và thanh long. Bữa tối: Salad bơ và trứng luộc, súp bí đỏ; có thể thêm hạt chia đã ngâm nở.
Chủ Nhật
Bữa trưa: Rau chân vịt luộc, tôm rim nghệ lượng vừa phải và cơm. Bữa tối: Khoai môn và hạt sen nấu ít đường, dùng như món phụ; bữa chính nên thêm ngũ cốc nguyên hạt, rau và nguồn đạm phù hợp.
Ba nguyên tắc khi áp dụng thực đơn
- Đủ chất xơ: Tăng dần rau, quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt để hạn chế đầy hơi. Mốc tham khảo là khoảng 14 g chất xơ/1.000 kcal, tương đương 28 g ở chế độ 2.000 kcal/ngày; nhu cầu thực tế thay đổi theo từng người.
- Uống nước phù hợp: Dùng nước và các chất lỏng trong ngày để hỗ trợ tác dụng của chất xơ; không áp dụng cứng nhắc mức 2–2,5 lít cho tất cả, đặc biệt khi có bệnh tim, thận hoặc cần hạn chế dịch.
- Đi tiêu đúng thói quen: Không nhịn đi ngoài, không rặn mạnh và không ngồi bồn cầu kéo dài. Bữa ăn đều đặn có thể giúp duy trì thói quen tiêu hóa; không bắt buộc mọi người ăn vào một khung giờ cố định.
Các khuyến nghị tăng chất xơ, bổ sung dịch phù hợp và tránh rặn được đề cập trong hướng dẫn dinh dưỡng của NIDDK và hướng dẫn điều trị bệnh trĩ ASCRS 2024.
10 thực phẩm người bệnh trĩ nên ưu tiên
Không có thực phẩm đơn lẻ nào chữa khỏi bệnh trĩ. Giá trị chính của các lựa chọn dưới đây là bổ sung chất xơ, nước hoặc giúp xây dựng chế độ ăn cân đối, từ đó hỗ trợ hạn chế táo bón.
1. Rau diếp cá
Có thể ăn như rau gia vị sau khi rửa sạch hoặc chế biến thành món phù hợp. Mặc dù diếp cá chứa các hợp chất thực vật như quercetin, chưa có đủ chứng cứ lâm sàng chất lượng cao để khẳng định ăn hoặc uống nước diếp cá làm co búi trĩ. Không đắp bã rau sống lên búi trĩ vì có nguy cơ kích ứng, nhiễm bẩn.
2. Khoai lang
Cung cấp chất xơ, góp phần giúp phân dễ đi hơn khi phối hợp uống nước phù hợp. Có thể ăn khoai lang luộc, hấp thay một phần tinh bột tinh chế. Vỏ ăn được nếu rửa sạch và chế biến kỹ; không cần cố ăn vỏ nếu khó tiêu.
3. Rau mồng tơi
Là nguồn rau bổ sung chất xơ và nước trong bữa ăn. Các món canh mồng tơi nấu tôm, cua hoặc rau luộc dễ kết hợp vào thực đơn. Không nên mô tả chất nhầy trong rau là lớp dầu trực tiếp bôi trơn niêm mạc ruột.
4. Đu đủ chín
Là loại quả mềm, cung cấp nước và chất xơ. Có thể dùng sau bữa ăn hoặc làm bữa phụ. Papain không phải bằng chứng cho thấy đu đủ làm teo búi trĩ; phụ nữ mang thai cần tránh dùng chế phẩm nhựa đu đủ xanh đậm đặc hoặc không rõ nguồn gốc.
5. Chuối chín
Là nguồn chất xơ và kali, có thể dùng như bữa phụ nếu dung nạp tốt. Độ chín ảnh hưởng thành phần tinh bột và khả năng dung nạp; không có cơ sở để cấm tuyệt đối mọi loại chuối chưa chín cho tất cả bệnh nhân.
6. Sữa chua
Sữa chua không đường có thể bổ sung vào chế độ ăn cân đối, nhất là khi kết hợp trái cây hoặc yến mạch. Tác động đến đại tiện phụ thuộc sản phẩm và cá thể; không phải mọi loại sữa chua đều chứa chủng probiotic đã được chứng minh điều trị táo bón hay bệnh trĩ.
7. Bông cải xanh (súp lơ xanh)
Bổ sung chất xơ, vitamin và các vi chất. Nên hấp, luộc hoặc xào với lượng dầu vừa phải. Hợp chất sulforaphane không phải bằng chứng rằng ăn bông cải xanh trực tiếp chữa viêm búi trĩ.
8. Đậu bắp
Có chất xơ, phù hợp với món luộc, hấp hoặc nướng. Chất xơ có thể hỗ trợ hình thành phân và cải thiện tính đều đặn của việc đi ngoài; không nên khẳng định chất nhầy đậu bắp “bôi trơn” đường ruột như thuốc.
9. Nghệ vàng
Có thể sử dụng lượng gia vị thông thường để chế biến món ăn. Chưa có bằng chứng đáng tin cậy rằng uống tinh bột nghệ hay ăn nghệ chữa nứt kẽ hậu môn, ngăn nhiễm trùng hoặc làm lành búi trĩ. Không tự dùng chế phẩm nghệ liều cao thay cho điều trị y tế.
10. Quả bơ
Cung cấp chất xơ cùng chất béo không bão hòa, phù hợp làm salad hoặc ăn cùng sữa chua ít đường. Tác dụng hỗ trợ tiêu hóa chủ yếu gắn với thành phần chất xơ và chế độ ăn tổng thể, không phải chất béo trực tiếp phủ niêm mạc ruột.
5 nhóm thực phẩm người bệnh trĩ nên hạn chế
Không phải người bệnh trĩ nào cũng cần kiêng tuyệt đối 5 nhóm dưới đây. Mục tiêu là tránh thực phẩm làm tăng táo bón, khó chịu hậu môn hoặc khiến khẩu phần thiếu chất xơ.
1. Món cay gây kích ứng
Ớt, mù tạt, wasabi và các món quá cay có thể làm một số người thấy nóng rát hậu môn, nhất là khi đang có triệu chứng. Hãy giảm lượng nếu nhận thấy triệu chứng tăng; không có bằng chứng phải kiêng hoàn toàn tiêu, gừng hoặc mọi gia vị cay.
2. Rượu bia và đồ uống chứa caffeine
Nên hạn chế rượu bia; tránh để việc dùng rượu hoặc cà phê thay thế nước uống hằng ngày. Caffeine không mặc nhiên gây mất nước nghiêm trọng hay táo bón ở mọi người, nhưng có thể cần giảm khi khiến bạn khó chịu hoặc rối loạn thói quen đại tiện.
3. Thực phẩm quá mặn, chế biến sẵn
Hạn chế xúc xích, thịt xông khói, mì ăn liền và món quá nhiều muối để bảo đảm khẩu phần lành mạnh. Chưa có căn cứ chắc chắn rằng ăn mặn trực tiếp làm tĩnh mạch trĩ căng vỡ; tác hại với bệnh trĩ thường gián tiếp khi thực đơn nghèo chất xơ.
4. Đồ ngọt và tinh bột tinh chế
Bánh kẹo, bánh mì trắng, bánh quy và nước ngọt có thể chiếm chỗ của thực phẩm giàu chất xơ. Nên thay một phần bằng trái cây nguyên quả hoặc ngũ cốc nguyên hạt. Không có chứng cứ rằng đường ăn vào tạo môi trường axit gây ngứa hậu môn.
5. Món chiên rán nhiều dầu
Gà rán, khoai tây chiên và thức ăn nhanh thường ít chất xơ nếu dùng thay rau, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Có thể hạn chế tần suất và lượng ăn; không nên khẳng định tất cả chất béo đều trực tiếp gây táo bón.
Khi nào cần đi khám thay vì chỉ điều chỉnh ăn uống?
Nếu chảy máu hậu môn kéo dài hoặc tái diễn, có thay đổi thói quen đại tiện, đau tăng, sa búi trĩ nhiều hay tự chăm sóc không cải thiện, cần được bác sĩ đánh giá. Không mặc nhiên quy mọi trường hợp đi ngoài ra máu là bệnh trĩ, vì còn có thể do bệnh lý đại trực tràng khác. Chảy máu nhiều hoặc không cầm, có cục máu đông lớn hay đau dữ dội cần được khám cấp cứu. Xem thêm khuyến nghị nhận biết dấu hiệu cần khám của NHS.
Tìm hiểu thêm về bệnh trĩ
Tóm lại, câu trả lời cho “bị bệnh trĩ nên ăn gì” là ưu tiên thức ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước phù hợp và tránh rặn khi đi ngoài. Thực đơn 7 ngày có thể là điểm khởi đầu để cải thiện thói quen, nhưng không bảo đảm búi trĩ teo hoặc khỏi hẳn; cần đánh giá y khoa khi triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc có chảy máu.
