Đi cầu ra máu là bệnh gì? Phân biệt bệnh trĩ và ung thư trực tràng
Đi ngoài ra máu tươi (đi cầu ra máu) có thể gặp trong bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn, táo bón gây tổn thương vùng hậu môn, nhưng cũng có thể liên quan đến polyp, viêm đại trực tràng hoặc ung thư đại trực tràng. Màu sắc và lượng máu chỉ giúp gợi ý nguyên nhân, không đủ để tự chẩn đoán; tình trạng chảy máu không rõ nguyên nhân cần được đánh giá y tế.
Nhìn màu sắc và tính chất máu khi đi cầu: Gợi ý những nguyên nhân nào?
Quan sát máu trên giấy vệ sinh, ngoài bề mặt phân hay lẫn trong phân, đồng thời chú ý đau hậu môn, dịch nhầy và sự thay đổi thói quen đại tiện. Những dấu hiệu này giúp bác sĩ định hướng thăm khám, nhưng không thể xác định chính xác vị trí chảy máu hoặc phân biệt chắc chắn bệnh trĩ với ung thư.
- Máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, bám mặt phân hoặc nhỏ giọt: thường gợi ý nguồn chảy máu ở gần hậu môn, chẳng hạn bệnh trĩ. Trĩ nội có thể chảy máu nhưng ít đau; có người kèm ngứa hoặc sa búi trĩ. Không thể suy ra độ trĩ chỉ từ lượng máu.
- Máu đỏ tươi kèm đau rát khi đi cầu: có thể do nứt kẽ hậu môn, nhất là sau khi đi phân cứng hoặc phải rặn. Cảm giác đau có thể còn kéo dài sau đại tiện.
- Máu đỏ sẫm hoặc máu lẫn trong phân: có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân tại đại tràng, trực tràng, bao gồm viêm, polyp hoặc ung thư. Khi kèm thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, thiếu máu hay sụt cân không chủ ý, cần được thăm khám.
- Máu kèm chất nhầy, tiêu chảy, đau quặn bụng hoặc mót rặn: có thể gặp trong viêm đại trực tràng, bao gồm bệnh viêm ruột hoặc nhiễm trùng đường ruột.
- Phân đen như hắc ín: có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, đôi khi xuất phát từ dạ dày hoặc tá tràng; cần được đánh giá khẩn trương, đặc biệt nếu kèm mệt lả hoặc chóng mặt.
Lưu ý: Không có kiểu màu máu nào đủ để khẳng định hoặc loại trừ ung thư. Theo hướng dẫn về chảy máu trực tràng của NHS, máu trong phân có thể có nhiều nguyên nhân và cần xem xét cùng các triệu chứng khác.
Hiện tượng đi cầu ra máu tươi là bệnh gì?
Đại tiện ra máu có thể do bệnh tại hậu môn – trực tràng, đại tràng, nhiễm trùng đường ruột hoặc một số tình trạng toàn thân và thuốc đang sử dụng. Không nên tự kết luận là bệnh trĩ chỉ vì nhìn thấy máu đỏ tươi.
Bệnh trĩ
Bệnh trĩ là tình trạng các cấu trúc đệm mạch máu ở ống hậu môn sưng to hoặc sa xuống, có thể gây chảy máu khi đi đại tiện. Máu thường đỏ tươi, xuất hiện trên giấy vệ sinh, ngoài phân hoặc trong bồn cầu. Trĩ nội thường ít đau nếu không có biến chứng; trĩ ngoại có thể gây ngứa, khó chịu hoặc đau. Táo bón, rặn mạnh, ngồi lâu trên bồn cầu và chế độ ăn ít chất xơ có thể làm tăng nguy cơ mắc hoặc nặng thêm triệu chứng.
Chảy máu tái diễn hoặc nhiều có thể dẫn đến thiếu máu ở một số trường hợp, nhưng không phải mọi trường hợp đại tiện ra máu đều do trĩ. Người bệnh cần được khám khi có chảy máu trực tràng thay vì chỉ tự điều trị. Xem thêm thông tin của Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK).
Viêm, nứt kẽ hậu môn
Nứt kẽ hậu môn là vết rách nhỏ ở niêm mạc ống hậu môn, thường liên quan đến phân cứng hoặc rặn khi táo bón; đôi khi xảy ra sau tiêu chảy. Dấu hiệu điển hình là đau rát hoặc đau nhói khi đại tiện, kèm lượng máu đỏ tươi ít trên giấy vệ sinh hoặc mặt phân. Đau có thể kéo dài một thời gian sau khi đi cầu.
Mặc dù các triệu chứng có thể gợi ý nứt kẽ hậu môn, không nên coi đau khi đại tiện là dấu hiệu đủ để phân biệt chính xác với những bệnh khác. Khi đau nhiều, chảy máu kéo dài hoặc tái phát, cần khám để xác định nguyên nhân.
Polyp đại trực tràng
Polyp là khối mô phát triển từ lớp niêm mạc đại tràng hoặc trực tràng. Nhiều polyp không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện qua thăm khám hoặc nội soi; một số có thể gây chảy máu, đôi khi khiến máu lẫn trong phân. Vì vậy, đi cầu ra máu không phải là cách duy nhất để nhận biết polyp, và không phải polyp nào cũng gây chảy máu nhiều.
Một số loại polyp có khả năng tiến triển thành ung thư theo thời gian. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), polyp và ung thư đại trực tràng có thể không gây triệu chứng, nên việc đánh giá nguy cơ và sàng lọc phù hợp vẫn quan trọng.
Viêm loét đại trực tràng
Viêm đại trực tràng, bao gồm viêm loét đại tràng hoặc viêm do nhiễm trùng, có thể gây đi ngoài nhiều lần, đau quặn bụng, mót rặn, phân lẫn máu và chất nhầy. Mức độ chảy máu khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ viêm, không phải trường hợp nào cũng chảy máu ồ ạt. Khi tiêu chảy ra máu, sốt, đau bụng nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm.
Ung thư đại trực tràng
Ung thư đại tràng hoặc trực tràng có thể gây máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, đau bụng, cảm giác đi cầu không hết, mệt mỏi do thiếu máu hoặc sụt cân không chủ ý. Tuy nhiên, ở giai đoạn đầu, bệnh cũng có thể không biểu hiện rõ. Máu đỏ tươi không loại trừ ung thư, và máu sẫm màu không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư.
Nếu chảy máu không rõ nguyên nhân hoặc kèm các triệu chứng trên, người bệnh cần thăm khám thay vì tự chẩn đoán. Tham khảo các dấu hiệu ung thư đại trực tràng theo NHS.
Khi nào đi cầu ra máu cần đi khám?
Nên đi khám khi chảy máu tái diễn, kéo dài, không rõ nguyên nhân hoặc xuất hiện cùng thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng, đau hậu môn nhiều, mệt mỏi hay sụt cân không chủ ý. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể hỏi bệnh sử và thuốc đang dùng, khám vùng hậu môn, thăm trực tràng, chỉ định xét nghiệm máu hoặc phân, nội soi hậu môn – trực tràng hay nội soi đại tràng khi phù hợp. Nội soi hậu môn đơn thuần không đủ để loại trừ mọi nguyên nhân chảy máu từ đại tràng.
Cần đến cơ sở cấp cứu ngay nếu chảy máu nhiều hoặc không ngừng, có cục máu lớn, choáng, ngất, mệt lả hoặc dấu hiệu mất máu cấp. Phân đen như hắc ín, phân đỏ sẫm hoặc tiêu chảy ra máu cũng cần được đánh giá y tế khẩn trương.
Làm gì để hạn chế hiện tượng đi cầu ra máu tươi?
Biện pháp phù hợp tùy thuộc nguyên nhân đi ngoài ra máu. Những thay đổi sinh hoạt dưới đây có thể giúp hạn chế táo bón, giảm rặn và giảm kích thích vùng hậu môn, nhưng không thay thế việc tìm nguyên nhân chảy máu.
- Vệ sinh hậu môn nhẹ nhàng sau đại tiện, tránh chà xát mạnh hoặc dùng sản phẩm gây kích ứng.
- Tránh ngồi quá lâu trên bồn cầu, không cố rặn; vận động thể chất đều đặn theo khả năng.
- Tăng chất xơ phù hợp từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để hỗ trợ làm mềm phân. Điều chỉnh từ từ nếu dễ đầy bụng.
- Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe; không áp dụng cứng nhắc mức tối thiểu 2 lít/ngày cho tất cả mọi người, đặc biệt người cần hạn chế dịch.
- Nếu thức ăn cay hoặc một số thực phẩm làm tăng tiêu chảy, đau rát ở bản thân, có thể hạn chế để giảm khó chịu; chúng không phải nguyên nhân trực tiếp của mọi trường hợp đi cầu ra máu.
- Duy trì sinh hoạt và quản lý căng thẳng hợp lý; không coi lo âu là nguyên nhân gây tắc lưu thông máu ruột hay là lời giải thích cho chảy máu.
Đi cầu ra máu là triệu chứng cần được xem xét theo nguyên nhân cụ thể. Nếu máu tiếp tục xuất hiện hoặc có dấu hiệu cảnh báo, nên đến cơ sở y tế có chuyên môn tiêu hóa hoặc hậu môn – trực tràng để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.








