Sốc nhiệt & Mất nước mùa nắng nóng: Dấu hiệu, Sơ cứu chuẩn 2026

Mùa hè năm 2026 đang chứng kiến những đợt nắng nóng kỷ lục, khiến cơ thể con người rất dễ rơi vào trạng thái mất nước (Dehydration) và nguy hiểm hơn là sốc nhiệt (Heat Stroke). Đây không chỉ là sự mệt mỏi đơn thuần mà là tình trạng cấp cứu y tế có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời. Bài viết dưới đây được tham vấn y khoa bởi Bác sĩ CKI Nguyễn Phương Hồng sẽ cung cấp cho bạn cẩm nang sinh tồn cần thiết nhất để bảo vệ bản thân và gia đình trong mùa nắng nóng này.

Mất nước mùa nắng nóng có gây nguy hiểm không?

Mất nước trong mùa nắng nóng hay còn gọi là sốc nhiệt có thể gây nguy hiểm và có thể dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Khi cơ thể mất quá nhiều nước, cân bằng nước và điện giải trong cơ thể bị ảnh hưởng, gây ra tình trạng mất cân bằng điện giải và thiếu nước. Các tác hại nguy hiểm của mất nước hay cụ thể là mất nước mùa nắng nóng có thể gây nguy hại cho cơ thể có thê kể đến như:

- Sự suy giảm của hiệu suất cơ thể: Khi mất nước, cơ thể không thể hoạt động hiệu quả. Điều này có thể dẫn đến sự mệt mỏi, giảm năng suất làm việc và khả năng tập trung.

- Suy giảm khả năng làm mát cơ thể: Mất nước làm giảm khả năng cơ thể điều chỉnh nhiệt độ bên trong. Điều này có thể dẫn đến tăng nguy cơ bị trượt nhiệt, bỏng nhiệt hoặc sốc nhiệt, các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến quá nhiệt.

- Rối loạn điện giải: Mất nước cũng làm mất cân bằng các chất điện giải quan trọng trong cơ thể như natri, kali và các ion khác. Điều này có thể gây ra rối loạn điện giải, ảnh hưởng đến hoạt động cơ bản của cơ thể như nhịp tim, huyết áp và hoạt động cơ bản của tế bào.

- Căng thẳng và hệ thống miễn dịch suy weaken: Mất nước cũng có thể làm tăng cường căng thẳng và làm suy weaken hệ thống miễn dịch. Điều này làm cho cơ thể dễ bị tổn thương hơn và có thể tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.

- Các vấn đề về thận: Mất nước nghiêm trọng có thể gây hại cho chức năng thận và tạo ra nguy cơ tái tạo thận. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình loại bỏ chất thải và điều chỉnh nồng độ chất điện giải trong cơ thể.

Do đó, mất nước trong thời tiết nắng nóng có thể gây nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời. Đối với những trường hợp mất nước nghiêm trọng, nguy cơ đe dọa tính mạng có thể xảy ra. Các triệu chứng và biểu hiện của mất nước nghiêm trọng có thể bao gồm:

- Cảm giác mệt mỏi và yếu đuối nghiêm trọng.

- Chóng mặt và hoa mắt.

- Huyết áp thấp.

- Nhịp tim nhanh và mạnh.

- Mất ý thức hoặc sự mơ màng.

- Da khô, mất đàn hồi và mất màu.

- Khô môi và khô niêm mạc miệng.

- Giảm tiểu tiện và tiểu tiện màu đậm.

Nếu bạn hoặc ai đó có triệu chứng mất nước nghiêm trọng như trên, đây là một tình trạng khẩn cấp y tế và cần phải tìm kiếm sự giúp đỡ y tế ngay lập tức. Trong trường hợp này, việc cung cấp nước cho cơ thể không đủ và cần có sự can thiệp y tế chuyên nghiệp để khắc phục tình trạng mất nước và điều chỉnh cân bằng điện giải.

Vì vậy, mất nước mùa nắng nóng không chỉ gây nguy hiểm cho sức khỏe mà còn có thể ảnh hưởng đến tính mạng. Điều quan trọng là nhận biết các triệu chứng và biểu hiện của mất nước và cung cấp đủ nước cho cơ thể, đồng thời tìm kiếm sự giúp đỡ y tế nếu cần thiết.

Nguyên nhân mất nước mùa nắng nóng

Mất nước là tình trạng mất lượng nước cần thiết trong cơ thể, khi lượng nước cung cấp không đủ để đáp ứng nhu cầu của cơ thể. Mất nước có thể xảy ra trong bất kỳ điều kiện thời tiết nào, nhưng thời tiết nắng nóng là một trong những yếu tố chính góp phần vào tình trạng mất nước.

Có một số nguyên nhân gây mất nước trong thời tiết nắng nóng hay sốc nhiệt có thể do các yếu tố sau đây gây ra:

- Mồ hôi: Trong thời tiết nóng, cơ thể sản xuất mồ hôi để làm mát cơ thể. Mồ hôi là một phản ứng tự nhiên để giải nhiệt, nhưng nó cũng gây mất nước. Khi mồ hôi bay hơi, nước trong cơ thể cũng bị mất đi.

- Hơi thở: Khi thở, cơ thể cũng mất nước qua hơi thở. Điều này đặc biệt đáng chú ý trong môi trường khô hạn và nhiệt độ cao, khi hơi thở được đẩy ra một cách nhanh chóng và nước bị mất đi.

- Tiểu và đại tiện: Mất nước cũng xảy ra thông qua quá trình tiểu tiện và đại tiện. Trong thời tiết nóng, cơ thể có thể loại bỏ nước nhiều hơn thông qua tiểu tiện, gây mất nước trong cơ thể.

- Uống ít nước: Nếu không uống đủ nước trong thời tiết nắng nóng, cơ thể sẽ không đủ nước để đáp ứng nhu cầu của nó. Điều này gây mất nước và có thể dẫn đến tình trạng mất nước nghiêm trọng.

- Tăng cường hoạt động vật lý: Trong thời tiết nắng nóng, khi tham gia vào các hoạt động vật lý căng thẳng như chơi thể thao, làm việc ngoài trời, cơ thể mất nước nhanh chóng thông qua mồ hôi và hơi thở.

- Sử dụng thuốc giảm mồ hôi: Một số loại thuốc như thuốc chống dị ứng, thuốc lợi tiểu và thuốc chống loạn nhịp tim có thể gây mất nước bổ sung do tác động giảm mồ hôi. Những loại thuốc này có thể làm giảm khả năng sản xuất mồ hôi và do đó làm giảm lượng nước được giải phóng từ cơ thể.

- Tiêu thụ cồn và caffein: Cồn và caffein có tác dụng lợi tiểu, làm tăng sự tiết nước qua tiểu tiện và gây mất nước trong cơ thể.

- Bệnh lý và yếu tố y tế: Một số tình trạng y tế như tiêu chảy, nôn mửa hoặc sốt cao có thể gây mất nước nhanh chóng. Các bệnh lý như tiểu đường hoặc bệnh thận cũng có thể làm tăng nguy cơ mất nước trong môi trường nắng nóng.

Để phòng ngừa mất nước trong thời tiết nắng nóng, quan trọng nhất là duy trì cung cấp đủ nước cho cơ thể và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa mất nước đã được đề cập ở phần trước. Hãy chú ý đến tình trạng sức khỏe của mình, uống đủ nước, tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời vào giờ cao điểm và hạn chế tiếp xúc với các tác nhân gây mất nước như cồn và caffein.

Có thể bạn sẽ quan tâm: Cách xử lý da bị cháy nắng

Dấu hiệu nhận biết cơ thể mất nước do nắng

Dấu hiệu nhận biết cơ thể mất nước do nắng có thể được quan sát qua một số triệu chứng và biểu hiện sau đây:

- Da khô và mất đàn hồi: Khi cơ thể mất nước, da trở nên khô, thiếu độ ẩm và mất đi đàn hồi. Bạn có thể cảm nhận được da trở nên khô ráp, cứng hơn bình thường. Khi bạn chạm vào da, nó có thể bị nhám và không còn mịn màng như trước.

- Môi khô: Môi là một vùng da nhạy cảm và dễ bị mất nước. Khi cơ thể thiếu nước, môi trở nên khô và thô, có thể bong tróc hoặc nứt nẻ. Đây là một dấu hiệu rõ ràng cho thấy cơ thể đang trải qua mất nước do nắng.

- Màu sắc của nước tiểu: Một cách đơn giản để nhận biết mất nước là qua màu sắc của nước tiểu. Khi cơ thể mất nước, nước tiểu sẽ trở nên đậm hơn và có màu vàng sẫm. Điều này cho thấy cơ thể đang tiết nước ít hơn để bảo vệ cân bằng nước.

- Cảm giác khát: Một dấu hiệu rõ ràng nhất của cơ thể mất nước là cảm giác khát. Khi cơ thể thiếu nước, hệ thống cảm giác sẽ gửi tín hiệu khát mực cho bạn. Bạn có thể cảm nhận cổ họng khô khan và cảm giác muốn uống nước liên tục.

- Mệt mỏi và mất năng lượng: Khi cơ thể mất nước, sự mất nước ảnh hưởng đến cung cấp năng lượng và hoạt động của cơ thể. Bạn có thể cảm thấy mệt mỏi, mất sức và thiếu năng lượng trong các hoạt động hàng ngày.

- Chóng mặt và hoa mắt: Mất nước nghiêm trọng có thể dẫn đến thiếu máu và suy giảm áp lực máu trong não, gây chóng mặt và cảm giác hoa mắt. Bạn có thể cảm thấy mất thăng bằng và mờ mắt khi đứng dậy nhanh chóng.

- Giảm tiểu tiện: Khi cơ thể mất nước, hệ thống tiết nước trong cơ thể sẽ hoạt động để tiết giảm lượng nước tiểu. Điều này dẫn đến giảm tiểu tiện, tức là lượng nước tiểu giảm và có thể dẫn đến tình trạng tắc nghẽn tiểu tiện.

- Tình trạng cơ bắp và cơn co giật: Khi cơ thể thiếu nước, có thể xảy ra mất điện giải và mất cân bằng muối điện trong cơ thể. Điều này có thể dẫn đến tình trạng cơ bắp co giật, cảm giác co cứng và đau nhức cơ.

- Tình trạng tăng nhịp tim: Mất nước và cảm giác khát có thể gây tác động đến hệ thống tuần hoàn. Cơ thể cố gắng duy trì áp lực máu bằng cách tăng tốc độ nhịp tim. Do đó, một dấu hiệu mất nước có thể là tăng nhịp tim, cảm giác tim đập mạnh và không ổn định.

Tuyệt đối cần lưu ý và chú ý đến dấu hiệu mất nước trong mùa nắng nóng, và luôn duy trì mức đủ nước cho cơ thể bằng cách uống đủ nước và hạn chế tiếp xúc quá lâu với ánh nắng mặt trời.

Nếu bạn trải qua các dấu hiệu trên và có nghi ngờ về mất nước do nắng, quan trọng để cung cấp nước cho cơ thể ngay lập tức. Hãy uống nước và tìm nơi mát mẻ để nghỉ ngơi. Nếu triệu chứng không giảm hoặc trở nên nghiêm trọng hơn, hãy tìm sự giúp đỡ y tế ngay lập tức.

Top 13 cách phòng ngừa mất nước trong mùa nắng nóng (Sốc Nhiệt)

Mất nước trong thời tiết nắng nóng là một vấn đề quan trọng cần được chú ý để đảm bảo cung cấp đủ nước cho cơ thể trong thời tiết nắng nóng. Dưới đây là một Top 13 cách phòng ngừa mất nước trong mùa nắng nóng (Sốc Nhiệt) mà chuyên gia khuyến cáo:

1. Uống đủ nước

Hãy uống đủ nước trong suốt ngày. Khuyến nghị uống ít nhất 8 ly nước mỗi ngày. Trong thời tiết nắng nóng, bạn cần tăng cường lượng nước uống lên để bù đắp lượng nước mất đi do mồ hôi và hơi thở. Hãy mang theo một chai nước khi ra khỏi nhà và uống nước thường xuyên.

2. Tránh thức uống gây mất nước

Tránh các loại thức uống có cồn và có nhiều cafein như cà phê, trà và nước ngọt. Những thức uống này có tác dụng lợi tiểu và gây mất nước cho cơ thể. Hãy thay thế chúng bằng nước hoặc nước hoa quả tự nhiên.

4. Hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời

Khi ánh nắng mặt trời rất gay gắt, hạn chế việc ra khỏi nhà trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Nếu cần phải ra ngoài, hãy đảm bảo bảo vệ da và đầu bằng cách đội mũ, đeo kính râm và thoa kem chống nắng. Xem ngay hướng dẫn sử dụng kem chống nắng

5. Ăn uống đúng cách

Hãy ăn những loại thực phẩm giàu nước như trái cây và rau xanh. Những loại thực phẩm này chứa nhiều nước và cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho cơ thể. Tránh thức ăn có nhiều muối và thức ăn nhanh chóng để giảm thiểu mất nước.

6. Mặc áo mát mẻ và thoáng khí

Khi ra ngoài, hãy mặc áo mát mẻ và thoáng khí để giảm thiểu mồ hôi và giữ cơ thể mát mẻ. Tránh mặc áo dày và chất liệu không thấm hút mồ hôi như nilon.

7. Sử dụng quạt và máy điều hòa không khí

Trong nhà, sử dụng quạt và máy điều hòa không khí để giữ cho môi trường xung quanh mát mẻ và thoải mái. Điều này giúp giảm tiết mồ hôi và giữ lượng nước trong cơ thể.

8. Tránh hoạt động vật lý căng thẳng

Trong thời tiết nắng nóng, hạn chế hoạt động vật lý căng thẳng và thể dục mạnh để tránh mất nước quá nhiều qua mồ hôi. Nếu bạn muốn tập thể dục, hãy chọn thời điểm sáng sớm hoặc tối muộn khi nhiệt độ không quá cao.

9. Điều chỉnh lịch trình hoạt động

Hãy lên kế hoạch hoạt động và công việc ngoài trời vào các khung giờ mát mẻ, chẳng hạn như sáng sớm hoặc buổi chiều muộn. Tránh tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong thời gian nắng gay gắt như trưa.

10. Theo dõi tình trạng sức khỏe

Hãy theo dõi tình trạng sức khỏe của bạn và những dấu hiệu mất nước như buồn ngủ, mệt mỏi, đau đầu, da khô và mất khả năng tập trung. Nếu bạn có những dấu hiệu này, hãy uống thêm nước và tìm nơi mát mẻ để nghỉ ngơi.

11. Sử dụng đèn LED thay vì đèn compact

Đèn compact phát ra nhiệt nhiều hơn và làm tăng nhiệt độ trong nhà. Thay vào đó, hãy sử dụng đèn LED, chúng tiêu thụ ít năng lượng hơn và không tạo ra nhiệt độ môi trường cao.

12. Sử dụng cách làm mát tự nhiên

Sử dụng các biện pháp làm mát tự nhiên như mở cửa và cửa sổ để tạo luồng gió tự nhiên qua nhà. Đồng thời, có thể sử dụng rèm cửa và màn che để chắn ánh nắng trực tiếp vào nhà.

13. Giữ vệ sinh cá nhân

Tắm mát và lau khô cơ thể thường xuyên để giữ da mát mẻ và tránh mất nước do mồ hôi.

Nhớ rằng, việc phòng ngừa mất nước trong thời tiết nắng nóng còn phụ thuộc vào việc bạn tuân thủ các biện pháp trên và đảm bảo cung cấp đủ nước cho cơ thể. Hãy lắng nghe cơ thể và uống nước khi cảm thấy khát, đừng chờ đến khi bạn đã mất nước. Ngoài ra, hãy lưu ý rằng những nhóm người như trẻ em, người già và người bệnh có thể cần chú ý đặc biệt và cung cấp đủ nước cho họ.

Ngoài ra, trong trường hợp bạn hay ai đó có triệu chứng mất nước nghiêm trọng như khô môi, buồn nôn, chóng mặt, hoặc da không đàn hồi, hãy tìm kiếm sự trợ giúp y tế ngay lập tức, vì đây có thể là dấu hiệu của mất nước nghiêm trọng và cần được điều trị kịp thời.

Một lưu ý quan trọng khác là luôn lắng nghe dự báo thời tiết và tìm hiểu về các cảnh báo nắng nóng từ các cơ quan chính phủ và tổ chức y tế. Điều này sẽ giúp bạn chuẩn bị sẵn sàng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa mất nước một cách hiệu quả.

Cuối cùng, hãy luôn giữ bình tĩnh và chú ý đến sức khỏe của mình trong thời tiết nắng nóng. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu lạ hoặc vấn đề về sức khỏe liên quan đến nhiệt độ môi trường, hãy tìm kiếm sự tư vấn và hỗ trợ từ chuyên gia y tế hoặc các cơ quan y tế địa phương.

Sốc nhiệt có phải say nắng không?

Không, sốc nhiệt và say nắng là hai khái niệm khác nhau. Sốc nhiệt (heat shock) là tình trạng nghiêm trọng xảy ra khi cơ thể không thể giải nhiệt đủ để duy trì nhiệt độ cơ thể bình thường trong môi trường nhiệt độ cao. Đây là một vấn đề về quá nhiệt đối với cơ thể, không phụ thuộc vào việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Sốc nhiệt có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân, như môi trường nóng quá mức, hoạt động vất vả trong điều kiện nhiệt độ cao, hoặc không giải nhiệt đủ sau khi vận động.

Say nắng (sunstroke) hay còn gọi là trạng thái quá nhiệt do tiếp xúc quá lâu với ánh nắng mặt trời. Khi bạn say nắng, cơ thể không thể điều chỉnh nhiệt độ bên trong một cách hiệu quả do tác động của nhiệt từ ánh nắng mặt trời. Say nắng thường đi kèm với các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, mệt mỏi, da ửng đỏ và nóng bức.

Dù sốc nhiệt và say nắng có liên quan đến quá nhiệt, nhưng nguyên nhân và cơ chế xảy ra khác nhau. Sốc nhiệt xuất hiện khi cơ thể không thể giải nhiệt đủ, trong khi say nắng là kết quả của tiếp xúc dài với ánh nắng mặt trời.

Để tránh cả sốc nhiệt và say nắng, hãy luôn đảm bảo cơ thể được mát mẻ và cung cấp đủ nước, tránh tiếp xúc quá lâu với ánh nắng mặt trời vào giờ nắng gắt và sử dụng các biện pháp bảo vệ chống nắng như đội nón, áo che nắng và kem chống nắng.

Trong tất cả những gì chúng ta đã tìm hiểu về mất nước trong mùa nắng nóng, điều quan trọng nhất là nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe và tránh nguy cơ mất nước. Như chúng ta đã thấy, mất nước có thể gây nguy hiểm và ảnh hưởng đến cả khả năng làm việc và sự thoải mái hàng ngày của chúng ta.

Vì vậy, hãy chú trọng đến việc duy trì đủ nước cho cơ thể, đặc biệt là trong mùa nắng nóng. Hãy uống đủ nước và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa mất nước như hạn chế tiếp xúc với ánh nắng mặt trời vào giờ cao điểm và tránh tiếp xúc với các tác nhân gây mất nước như cồn và caffein.

Hãy nhớ rằng sức khỏe của chúng ta là tài sản quý giá nhất và việc bảo vệ nó cần được đặt lên hàng đầu. Với những biện pháp phòng ngừa mất nước đơn giản và thực hiện đều đặn, chúng ta có thể vượt qua mùa nắng nóng mà không gặp phải những vấn đề sức khỏe không mong muốn.

Vậy hãy cùng nhau hướng tới một mùa hè khỏe mạnh và an lành, bằng cách chăm sóc cơ thể, cung cấp đủ nước và đối phó tốt với mất nước mùa nắng nóng. Chúng ta xứng đáng có một mùa hè đầy năng lượng và thú vị mà không phải lo lắng về sức khỏe.

Bạn có biết não cá vàng là gì?