Phân biệt Cảm Cúm, Cảm Lạnh & Covid-19: Cách điều trị tại nhà 2026
Thời tiết giao mùa thất thường khiến bạn hắt hơi, sổ mũi liên tục? Bạn đang hoang mang không biết mình chỉ bị cảm lạnh thông thường, trúng cúm A độc lực cao hay tái nhiễm Covid-19 biến chủng mới?
Việc nhầm lẫn giữa các bệnh này có thể dẫn đến dùng sai thuốc, khiến bệnh trở nặng thành viêm phổi hoặc suy hô hấp. Trong bài viết này, Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thoàn (hơn 40 năm kinh nghiệm) sẽ giúp bạn 'bắt mạch' chính xác bệnh tình và đưa ra lời khuyên chăm sóc sức khỏe chuẩn y khoa 2026.
Cảm cúm và cảm lạnh là gì?
Cảm cúm là gì?
Cảm cúm là một bệnh lý truyền nhiễm cấp tính, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp và thường nặng hơn chứng cảm lạnh. Đây là bệnh bắt nguồn từ một loại bệnh của động vật có vú và chim do virus cúm dạng RNA gây ra.
Theo nghiên cứu, bệnh cảm cúm chủ yếu là do virus nhóm A và B gây ra, được chia thành nhiều dạng kháng thể của huyết thanh như sau:
- H5N1 cúm “gia cầm”
- H1N1 “cúm Tây Ban Nha”
- H1N2 gây cúm ở người và lợn
- H3N2 “cúm Hồng Kông”
- H2N2 “cúm Á châu”
- H7N7 có nguy cơ gây cúm ở người và gia cầm
- H9N2, H7N2, H7N3, H10N7
Nhiều nghiên cứu cho biết, bệnh cảm cúm thường xuất hiện kéo dài từ mùa thu đến mùa xuân, đặc biệt là vào những ngày lạnh giá của mùa đông. Bệnh gặp nhiều ở những người có hệ miễn dịch kém, người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai…
Tốc độ lây lan của bệnh cúm khá là nhanh do bệnh nhân hít phải không khí chứa virus gây bệnh cúm. Có khá nhiều chủng loại virus cúm gây ra nhiều vấn đề đối với sức khỏe, thậm chí là gây nguy hiểm tới tính mạng của bệnh nhân.
Thường thì các trường hợp bị cảm cúm sẽ khỏi bệnh trong khoảng từ 5 – 7 ngày nếu điều trị đúng cách, nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, nếu chữa trị muộn, virus gây cúm có thể xâm nhập vào phổi của bệnh nhân dẫn đến viêm phổi, thậm chí là gây tử vong.
Chính vì vậy, mọi người nên chủ động tiêm vắc xin phòng ngừa bệnh cúm mỗi năm để tránh gặp phải bệnh.
Cảm lạnh là gì?
Khác với cảm cúm, cảm lạnh là một bệnh lý truyền nhiễm chủ yếu với tình trạng nhiễm trùng hô hấp trên, bộ phận chịu ảnh hưởng nhiều nhất thường là mũi. Bệnh thường xảy ra vào những ngày mưa, lạnh nên được gọi là cảm lạnh.
Theo nhiều nghiên cứu, bệnh cảm lạnh có tới hơn 200 loại virus khác nhau có thể gây ra. Trong đó, virus điển hình gây bệnh thường là Rhinovirus, loại này có tới hơn 100 chủng khác nhau.
Ngoài ra, một số loại virus khác cũng có thể gây bệnh cảm lạnh như Coronavirus, Enterovirus…
Virus khi gặp điều kiện thuận lợi sẽ nhanh chóng tấn công vào cơ thể, sau đó phát triển, sinh sôi và bệnh nhân khi đó sẽ gặp phải một số triệu chứng của bệnh.
Thường thì bệnh ảnh hưởng nhiều đến mũi, họng và các xoang do hệ thống miễn dịch trong cơ thể phản ứng, chống lại virus gây bệnh cảm lạnh.
Hầu hết mọi người đều dễ bị cảm lạnh khi thời tiết chuyển sang lạnh do vào thời tiết này, các loại virus dễ sinh sôi, phát triển và dễ xâm nhập vào cơ thể.
Bệnh nhân khi bị cảm lạnh nếu được điều trị đúng cách, các triệu chứng sẽ tự hết trong vòng từ 7 – 10 ngày. Trong thời gian đó, bệnh nhân cũng cần chú ý bổ sung đầy đủ vitamin C để tăng sức đề kháng cho cơ thể.
Cách nhận biết cảm cúm và cảm lạnh
Mọi người cần nắm rõ bệnh cảm cúm và cảm lạnh là hai bệnh khác nhau để tránh nhầm lẫn. Dưới đây là cách nhận biết cụ thể giữa bệnh cảm cúm và cảm lạnh, mọi người nên nắm rõ:
Dấu hiệu cảm cúm
Các biểu hiện của chứng cảm cúm thông thường khá giống với cảm lạnh nên có khá nhiều người nhầm lẫn. Tuy nhiên, cần phải phân biệt rõ các biểu hiện của hai bệnh này, cụ thể:
- Triệu chứng đầu tiên và điển hình của bệnh cảm cúm đó là sốt. Cơn sốt thường diễn ra đột ngột do virus tấn công và người bệnh thường bị sốt cao kéo dài.
- Người lớn có thể bị sốt từ 38 – 39 độ C, kéo dài từ 3 – 4 ngày. Còn ở trẻ em dễ bị sốt cao hơn, nặng hơn và rất nguy hiểm.
- Người bị cảm cúm thường bị đau đầu thường xuyên, liên tục so với bị cảm lạnh thông thường.
- Biểu hiện tiếp theo là ho khan, về sau bệnh nhân dễ bị ho có đờm, ngạt mũi rất khó chịu. Đối với trẻ em khi bị cảm cúm thường khó ngủ, thường xuyên quấy khóc, tắc mũi, thở khò khè.
- Người bị cảm cúm thường xuyên mệt mỏi, đau nhức mỏi các khớp, các cơ, đau khắp người, thậm chí là bị kiệt sức khi bệnh ở mức độ nặng.
- Ngoài ra, bệnh nhân cũng gặp phải các triệu chứng của bệnh cảm cúm khác như chảy dịch mũi, hắt hơi, thay đổi khẩu vị ăn uống, nuốt đau, người khó chịu…
Dấu hiệu cảm lạnh
Bệnh nhân sau khi tiếp xúc với virus sau 1 – 3 ngày thường có các biểu hiện điển hình của cảm lạnh. Trường hợp cảm lạnh thông thường thường có các dấu hiệu nhẹ, tùy vào từng trường hợp.
Trong khoảng 3 ngày đầu, nếu không chú ý thì người bệnh dễ lây nhiễm bệnh cảm lạnh sang cho những người khác. Cụ thể thì các biểu hiện cảm lạnh thường bao gồm:
- Khi bị cảm lạnh, biểu hiện đầu tiên mà người bệnh gặp phải đó là đau họng, thường kèm theo biểu hiện đau rát ở cổ họng, họng có dấu hiệu sưng đỏ khiến bệnh nhân gặp phải nhiều khó khăn trong việc nuốt thức ăn và thường bị ho.
- Ở mức độ nhẹ, bệnh nhân thường bị nghẹt mũi, sổ mũi, chảy nhiều nước mũi. Khi bệnh cảm lạnh ở mức độ nghiêm trọng hơn, nước mũi thường có màu xanh, màu vàng, thậm chí là nếu bị nhiễm trùng thì dịch mũi thường trở nên đặc hơn.
- Đôi khi, người bị cảm lạnh thường bị đau đầu, người khó chịu kèm cảm giác bứt rứt. Trẻ em khi bị cảm lạnh thường bị sốt nhẹ, đôi khi bị đổ mồ hôi, bị nóng trong người.
- Ngoài ra, bệnh nhân cũng gặp phải các triệu chứng khác của bệnh cảm lạnh như đau nhức đầu, khó chịu trong người, mất vị giác, đau mỏi cơ, sưng nhiều hạch bạch huyết…
Cập nhật các biến chủng SARS-CoV-2 mới nhất (2025 - 2026)
Nếu như những năm 2020-2021, thế giới khiếp sợ trước biến chủng Delta gây tổn thương phổi nặng, thì bước sang năm 2026, SARS-CoV-2 đã chuyển sang trạng thái "bệnh lưu hành" (Endemic) với sự thống trị của các dòng phụ Omicron thế hệ mới.
Theo Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Phương Hồng, virus hiện nay đã "thông minh" hơn. Chúng chấp nhận giảm bớt độc lực (ít gây tử vong) để đổi lấy tốc độ lây lan kinh hoàng và khả năng lẩn tránh hệ miễn dịch (ngay cả khi bạn đã tiêm đủ vắc-xin).
Dưới đây là 2 "gương mặt" đang chiếm sóng trong các ca nhiễm hiện nay:
Biến chủng XEC (Dòng lai mới)
Đây là biến thể đang được WHO theo dõi sát sao trong năm 2026. XEC là sự kết hợp (tái tổ hợp) gen giữa hai dòng phụ của Omicron.
- Đặc điểm: Lây lan nhanh hơn các chủng cũ khoảng 15-20%.
- Triệu chứng: Gây sốt cao đột ngột và đau nhức cơ bắp dữ dội hơn so với các dòng Omicron trước đó.
Biến chủng JN.1 và các dòng FLiRT
Mặc dù đã xuất hiện từ trước, nhưng các hậu duệ của JN.1 vẫn dai dẳng tồn tại và liên tục đột biến để né tránh kháng thể.
- Đặc điểm: Gây triệu chứng rất giống cảm cúm thông thường hoặc dị ứng thời tiết, khiến người bệnh chủ quan không cách ly, dẫn đến lây lan diện rộng.
Cúm A/B: Không đơn giản là "hắt hơi sổ mũi"
Nhiều người có suy nghĩ sai lầm rằng: "Cúm thôi mà, vài ngày là khỏi". Tuy nhiên, Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thoàn cảnh báo: Trong bối cảnh năm 2026, các chủng Cúm A (H1N1, H3N2) và Cúm B đang có xu hướng biến đổi gen mạnh mẽ, độc lực cao hơn hẳn so với cảm lạnh thông thường.
Nếu cảm lạnh chỉ gây khó chịu vùng mũi họng, thì Cúm A/B là một cuộc tấn công toàn diện vào hệ miễn dịch. Nếu không được kiểm soát, virus sẽ không dừng lại ở đường hô hấp trên mà tấn công sâu vào phổi và tim.
3 "Sát thủ" biến chứng đáng sợ nhất của Cúm:
- Viêm phổi cấp (Pneumonia): Virus cúm làm tổn thương phế nang, hoặc mở đường cho vi khuẩn (Phế cầu, Tụ cầu) tấn công gây "bội nhiễm". Phổi bệnh nhân sẽ trắng xóa trên phim chụp X-quang, dẫn đến suy hô hấp.
- Viêm cơ tim (Myocarditis): Đây là biến chứng cực kỳ nguy hiểm ở người trẻ tuổi. Virus tấn công vào tế bào cơ tim gây rối loạn nhịp tim, suy tim cấp, thậm chí đột tử dù trước đó bệnh nhân rất khỏe mạnh.
- Cơn bão Cytokine: Hệ miễn dịch phản ứng thái quá với virus, tự tấn công ngược lại các cơ quan nội tạng của cơ thể (thận, gan), dẫn đến suy đa tạng.
Những sai lầm "kinh điển" khi tự chữa Cảm Cúm tại nhà (Cảnh báo 2026)
Tâm lý chung của người Việt là "hễ ốm là mua kháng sinh". Tuy nhiên, Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thoàn khẳng định đây là con dao hai lưỡi. Việc dùng sai thuốc không chỉ khiến bệnh lâu khỏi mà còn dẫn đến những hệ lụy khôn lường như suy gan, suy thận và kháng thuốc kháng sinh.
Dưới đây là 3 sai lầm phổ biến nhất mà bệnh nhân thường mắc phải:
Lạm dụng Kháng sinh (Antibiotics)
Hãy nhớ kỹ quy tắc vàng: "Kháng sinh chỉ diệt Vi khuẩn, không diệt Virus".
- Cảm cúm và cảm lạnh 90% là do virus gây ra. Vì vậy, uống kháng sinh (như Amoxicillin, Cephalosporin) hoàn toàn vô tác dụng.
- Hậu quả: Gây rối loạn tiêu hóa, tiêu diệt lợi khuẩn đường ruột và nguy hiểm nhất là tình trạng kháng thuốc (về sau bị bệnh thật thì thuốc không còn tác dụng nữa).
"Cộng dồn" thuốc hạ sốt (Paracetamol)
Nhiều người vì muốn hạ sốt nhanh đã uống kết hợp nhiều loại thuốc cùng lúc (Ví dụ: Vừa uống viên sủi Efferalgan, vừa uống thêm viên cảm cúm Tiffy/Decolgen).
- Sự thật: Các loại thuốc cảm cúm tổng hợp thường đã chứa sẵn thành phần Paracetamol. Việc uống chồng chéo sẽ dẫn đến quá liều Paracetamol.
- Hậu quả: Gây ngộ độc gan cấp tính, men gan tăng vọt, thậm chí suy gan nếu không cấp cứu kịp.
Lạm dụng Corticoid (Thuốc kháng viêm)
Các loại thuốc "hạt dưa", "đề-xa" (Dexamethasone, Methylprednisolone) thường được người bán thuốc kê để giảm đau họng nhanh.
- Hậu quả: Làm suy giảm hệ miễn dịch,
Cách phòng tránh cảm cúm và cảm lạnh như nào
Như đã nói, bệnh cảm cúm và cảm lạnh rất dễ gặp phải, chính vì vậy mọi người nên tự phòng tránh bằng một số biện pháp sau:
- Giữ gìn vệ sinh cá nhân sạch sẽ hàng ngày, chú ý đeo khẩu trang, rửa tay sạch sẽ.
- Xây dựng chế độ sinh hoạt, nghỉ ngơi và làm việc hợp lý, có khoa học.
- Giữ cơ thể ẩm, tránh bị lạnh vào những ngày thời tiết giao mùa.
- Uống đầy đủ nước cho cơ thể.
- Bổ sung nhiều loại thực phẩm chứa các loại vitamin, khoáng chất cho cơ thể.
- Hạn chế làm việc, tiếp xúc với môi trường chứa nhiều khói bụi, hóa chất và cần có đồ bảo vệ khi ra ngoài đường phố.
Phác đồ chăm sóc tại nhà 2026: Kích hoạt "Hàng rào miễn dịch"
Khi đã xác định mình chỉ bị Cảm cúm/Cảm lạnh thông thường (không phải Covid nặng), bạn hoàn toàn có thể tự điều trị tại nhà. Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Thoàn chia sẻ phác đồ "3 MŨI NHỌN" giúp rút ngắn thời gian bệnh từ 7 ngày xuống còn 3-4 ngày:
Dinh dưỡng: "Ăn để chiến đấu"
- Súp gà/Cháo hành tía tô: Đây không chỉ là món ăn dân gian mà đã được khoa học chứng minh. Thịt gà chứa Cysteine giúp làm loãng dịch đờm trong phổi, còn hành/tía tô có tính kháng viêm tự nhiên.
- Bù điện giải đúng cách: Khi sốt, cơ thể mất nước và muối. Đừng chỉ uống nước lọc. Hãy uống Oresol (pha đúng tỷ lệ hướng dẫn) hoặc nước dừa tươi để bù Kali và Natri, giúp cơ thể bớt mệt mỏi.
Vi chất: "Vũ khí" hạng nặng
Năm 2026, các nghiên cứu mới nhất chỉ ra rằng Vitamin C là chưa đủ. Bạn cần bổ sung thêm Kẽm (Zinc).
- Kẽm: Giúp ngăn chặn virus nhân lên trong niêm mạc mũi họng. Nên bổ sung kẽm dạng viên sủi hoặc qua thực phẩm (hàu, thịt bò) ngay khi vừa chớm bệnh.
- Vitamin C liều cao: Tăng cường sức đề kháng (Cam, ổi, kiwi).
Xông hơi chuẩn Y khoa (Lưu ý an toàn)
Xông hơi với gừng, sả, chanh giúp thông thoáng đường thở rất tốt.
- Lưu ý: Chỉ xông trong 10-15 phút. Không xông khi đang sốt quá cao (trên 39 độ) vì có thể gây mất nước và choáng váng. Sau khi xông phải lau khô người ngay, tránh gió lùa.
Như vậy, qua những chia sẻ trong bài viết này cũng đã giúp mọi người phân biệt rõ hơn về bệnh cảm cúm và cảm lạnh cũng như các biểu hiện, triệu chứng. Nếu không may gặp phải thì mọi người hãy chủ động đi thăm khám để được tư vấn phương pháp điều trị thích hợp nhé.
Đọc thêm:
