Đau bụng dưới ở phụ nữ là bệnh gì? 12 nguyên nhân và cách chữa

Đau bụng dưới ở phụ nữ có thể liên quan đến kỳ kinh, rối loạn tiêu hóa, nhiễm khuẩn tiết niệu hoặc bệnh phụ khoa như u nang buồng trứng, lạc nội mạc tử cung. Một số trường hợp là cấp cứu, đặc biệt khi đau dữ dội, choáng/ngất, ra máu âm đạo nhiều hoặc có khả năng mang thai. Không thể xác định nguyên nhân chỉ dựa vào vị trí đau.

Nếu chậm kinh, thử thai dương tính hoặc có khả năng mang thai kèm đau bụng dưới, cần được đánh giá sớm để loại trừ thai ngoài tử cung. Thai ngoài tử cung vỡ có thể gây xuất huyết trong đe dọa tính mạng. ACOG khuyến cáo đi cấp cứu khi đau dữ dội đột ngột, đau vai hoặc yếu lả.

Tra cứu nhanh: Vị trí đau bụng dưới cảnh báo bệnh gì?

Đau bụng dưới bên trái: Có thể gặp ở rối loạn đại tràng, táo bón, u nang buồng trứng trái, đau do rụng trứng hoặc thai ngoài tử cung ở bên trái. Đầy hơi, thay đổi đại tiện hoặc trễ kinh là các thông tin hữu ích khi thăm khám, nhưng không đủ để chẩn đoán.

Đau bụng dưới bên phải: Cần lưu ý viêm ruột thừa; ngoài ra có thể do u nang hoặc xoắn phần phụ, nguyên nhân đường ruột hay thai ngoài tử cung. Đau tăng dần, buồn nôn, sốt hoặc đau đột ngột dữ dội cần được đánh giá khẩn.

Đau bụng dưới giữa, trên xương mu: Có thể liên quan đến viêm bàng quang, nhiễm khuẩn tiết niệu, đau bụng kinh, u xơ tử cung hoặc viêm vùng chậu. Tiểu buốt, tiểu nhiều lần, ra khí hư bất thường và đau khi quan hệ là những dấu hiệu cần khai thác thêm.

Vị trí đau có thể thay đổi hoặc lan sang nơi khác. Theo hướng dẫn NHS về đau vùng chậu, đau nặng lên, ngất, khó thở hoặc chảy máu âm đạo nhiều là dấu hiệu cần cấp cứu.

Triệu chứng đau bụng dưới ở nữ cần chú ý

Vùng bụng dưới chứa các phần của ruột, bàng quang, niệu quản và cơ quan sinh sản. Cơn đau có thể âm ỉ, đau từng cơn hoặc xuất hiện đột ngột; đôi khi tăng trong kỳ kinh, khi đi tiểu, đại tiện hoặc quan hệ tình dục.

• Đau âm ỉ kéo dài hoặc tái phát, ảnh hưởng sinh hoạt và giấc ngủ.
• Đau quặn mạnh, đau một bên hoặc đau tăng dần theo thời gian.
• Buồn nôn, nôn, sốt, rét run, mệt lả hoặc choáng/ngất.
• Ra khí hư bất thường, mùi lạ, ra máu ngoài kỳ kinh hoặc đau khi quan hệ.
• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu; táo bón, tiêu chảy hoặc đầy hơi.
• Trễ kinh hoặc có khả năng mang thai, nhất là khi kèm đau một bên hoặc chảy máu âm đạo.

Không cần chờ đủ 5–7 ngày mới đi khám: đau dữ dội hoặc các dấu hiệu cảnh báo cần được xử trí ngay; đau nhẹ nhưng dai dẳng hoặc tái diễn cũng nên được khám để tìm nguyên nhân.

Tìm hiểu thêm: Đau bụng dưới ra dịch màu nâu; Đau thượng vị: nguyên nhân và cách chữa.

Đau bụng dưới ở nữ là bệnh gì? Top 12 nguyên nhân gây đau bụng dưới

Các nguyên nhân sau đây được giữ theo nhóm chủ đề của bài gốc. Đây là những khả năng cần phân biệt, không phải danh sách để tự chẩn đoán. Bên cạnh đó, đau bụng kinh, đau rụng trứng và thai ngoài tử cung cũng cần được xem xét theo hoàn cảnh.

1. Hội chứng ruột kích thích

Hội chứng ruột kích thích (IBS) là rối loạn tương tác ruột – não, thường gây đau bụng tái diễn liên quan đến đại tiện, kèm thay đổi số lần đi ngoài hoặc tính chất phân. Chướng bụng, tiêu chảy và táo bón có thể xen kẽ. Căng thẳng và một số thực phẩm có thể làm triệu chứng nặng hơn nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Sốt, thiếu máu, sụt cân không chủ ý hoặc đi ngoài ra máu cần khám để loại trừ bệnh khác.

2. Nhiễm khuẩn đường tiết niệu

Nhiễm khuẩn tiết niệu dưới, thường là viêm bàng quang, có thể gây đau hoặc tức trên xương mu, tiểu buốt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần và đôi khi tiểu ra máu. Nữ giới có nguy cơ mắc cao hơn do đặc điểm giải phẫu đường niệu; hoạt động tình dục là một yếu tố nguy cơ. Sốt, rét run, đau hông lưng hoặc nôn có thể gợi ý nhiễm khuẩn lan lên thận, cần đánh giá sớm. Điều trị kháng sinh phải theo chỉ định, không tự sử dụng.

3. Đau do sa tạng chậu

Sa tạng chậu xảy ra khi cấu trúc nâng đỡ suy yếu, khiến bàng quang, tử cung hoặc trực tràng sa xuống phía âm đạo. Tình trạng này có thể gây cảm giác nặng, căng tức vùng chậu, khối lồi ở âm đạo, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện. Nguy cơ có thể tăng sau sinh, theo tuổi hoặc khi tăng áp lực ổ bụng kéo dài; không chỉ xảy ra ở tuổi tiền mãn kinh. Tùy mức độ, có thể điều trị bảo tồn bằng tập cơ sàn chậu, vòng nâng hoặc phẫu thuật.

4. Bệnh viêm bàng quang kẽ

Viêm bàng quang kẽ, còn gọi là hội chứng đau bàng quang, gây đau hoặc áp lực vùng bàng quang dai dẳng, thường kèm tiểu nhiều lần và tiểu gấp. Cơn đau có thể tăng khi bàng quang đầy và giảm sau khi tiểu. Chẩn đoán cần loại trừ nhiễm khuẩn tiết niệu và các nguyên nhân khác; không nên tự dùng kháng sinh kéo dài khi không có bằng chứng nhiễm khuẩn.

5. Viêm nhiễm cơ quan sinh dục

Viêm âm đạo hoặc cổ tử cung có thể gây khí hư thay đổi, mùi bất thường, ngứa, rát, đau khi quan hệ và đôi khi đau bụng dưới. Tuy nhiên, ngứa hoặc khí hư không đồng nghĩa với nhiễm khuẩn gây đau vùng chậu; cần thăm khám và xét nghiệm phù hợp để phân biệt nấm, vi khuẩn, trùng roi hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục. Đau vùng chậu kèm sốt hoặc đau khi khám có thể gợi ý nhiễm trùng đường sinh dục trên.

6. Bệnh viêm vùng chậu

Viêm vùng chậu là tình trạng viêm nhiễm đường sinh dục trên, có thể liên quan đến lậu, Chlamydia hoặc các vi sinh vật khác. Triệu chứng có thể là đau bụng dưới, đau khi quan hệ, ra khí hư bất thường, ra máu giữa kỳ kinh hoặc sốt; một số trường hợp biểu hiện nhẹ. Nếu chậm điều trị, bệnh có thể làm tăng nguy cơ đau vùng chậu kéo dài, thai ngoài tử cung và khó mang thai. Hướng dẫn CDC nhấn mạnh đánh giá và điều trị sớm khi nghi ngờ viêm vùng chậu.

7. Lạc nội mạc tử cung

Lạc nội mạc tử cung là tình trạng mô tương tự nội mạc tử cung hiện diện ngoài buồng tử cung, có thể ở buồng trứng, phúc mạc, ruột hoặc bàng quang. Bệnh thường gây đau bụng kinh nhiều, đau vùng chậu mạn tính, đau khi quan hệ hoặc đại tiện và có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản. Đau không nhất thiết chỉ ở bên trái. Siêu âm bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn bệnh; điều trị phụ thuộc triệu chứng và kế hoạch sinh sản theo khuyến cáo NICE.

8. U xơ tử cung

U xơ tử cung là khối u lành tính phát triển từ cơ trơn tử cung, thường không gây triệu chứng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể rong kinh, đau hoặc cảm giác nặng vùng chậu, tiểu nhiều, táo bón hay khó mang thai trong một số trường hợp. Không phải mọi u xơ đều cần phẫu thuật: bác sĩ có thể theo dõi, dùng thuốc kiểm soát triệu chứng hoặc cân nhắc thủ thuật/phẫu thuật tùy vị trí, kích thước và nhu cầu sinh sản. Tham khảo NHS về u xơ tử cung.

9. U nang buồng trứng

U nang buồng trứng thường lành tính và nhiều nang chức năng có thể tự hết. Một số nang lớn gây đau hoặc nặng một bên bụng dưới, căng bụng, cảm giác đầy hoặc tiểu nhiều. Đau đột ngột dữ dội, đặc biệt kèm buồn nôn/nôn, có thể do xoắn buồng trứng hoặc nang vỡ có biến chứng và cần đánh giá cấp cứu. Không thể xác định loại nang chỉ qua triệu chứng.

10. Viêm ruột thừa

Viêm ruột thừa thường bắt đầu đau quanh rốn rồi chuyển xuống hố chậu phải, kèm chán ăn, buồn nôn hoặc sốt, nhưng triệu chứng không phải lúc nào cũng điển hình. Viêm ruột thừa cần được đánh giá sớm vì có nguy cơ thủng và viêm phúc mạc. Điều trị thường là phẫu thuật; một số trường hợp không biến chứng có thể được cân nhắc kháng sinh theo đánh giá chuyên khoa, không có một phương án duy nhất cho mọi người bệnh.

11. Bệnh lây truyền qua đường tình dục

Nhóm thường được gọi là bệnh xã hội bao gồm các bệnh lây truyền qua đường tình dục như bệnh lậu, Chlamydia, giang mai, sùi mào gà và HIV. Không phải tất cả bệnh này đều trực tiếp gây đau bụng dưới. Lậu hoặc Chlamydia có thể gây viêm cổ tử cung, viêm vùng chậu với đau vùng chậu, ra dịch bất thường và tiểu buốt; nhiều trường hợp không triệu chứng. Chẩn đoán và điều trị dựa vào xét nghiệm cụ thể, đồng thời cần đánh giá và điều trị bạn tình khi có chỉ định.

12. Sỏi thận

Sỏi thận hoặc sỏi niệu quản có thể gây cơn đau quặn ở hông lưng lan xuống bụng dưới hay bẹn, có thể ở bên phải hoặc bên trái, kèm tiểu ra máu, buồn nôn hoặc tiểu khó. Sỏi nhỏ đôi khi tự thoát ra ngoài; phương án xử trí phụ thuộc kích thước, vị trí, mức độ tắc nghẽn và chức năng thận. Sốt hoặc rét run kèm đau quặn thận là tình huống cần cấp cứu vì có thể có nhiễm khuẩn đường niệu bị tắc.

Thông tin liên quan: Cách đặt thuốc viêm âm đạo đúng cách; Cách chữa viêm lộ tuyến cổ tử cung.

Phân loại cơn đau: Khi nào là khẩn cấp, khi nào cần đi khám?

1. Đau bụng dưới cấp tính: dấu hiệu cần cấp cứu

Đau xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh, đặc biệt đau dữ dội kèm vã mồ hôi, choáng, ngất, khó thở, đau vai, bụng cứng hoặc chảy máu âm đạo nhiều, có thể liên quan đến thai ngoài tử cung vỡ, xoắn phần phụ, xuất huyết do nang buồng trứng, viêm ruột thừa hoặc bệnh lý cấp tính khác.

• Viêm ruột thừa: thường đau tăng ở hố chậu phải, có thể kèm sốt và nôn.
• Sỏi niệu quản: đau quặn hông lưng lan xuống bẹn; nếu kèm sốt hoặc bí tiểu cần xử trí khẩn.
• Xoắn buồng trứng hoặc nang buồng trứng vỡ có biến chứng: đau một bên đột ngột, có thể kèm buồn nôn, choáng.
• Thai ngoài tử cung: cần đặc biệt nghĩ đến khi có khả năng mang thai, trễ kinh, đau bụng dưới và/hoặc ra máu âm đạo.
• Nhiễm khuẩn tiết niệu nặng: sốt, rét run, đau hông lưng, nôn hoặc dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân.

Xử trí: Đến khoa cấp cứu hoặc gọi cấp cứu ngay khi có dấu hiệu trên. Không tự điều trị bằng thuốc, thảo dược hay chườm nóng để trì hoãn việc thăm khám. Không nên tự lái xe nếu choáng hoặc đau nặng.

2. Đau bụng dưới mạn tính hoặc tái diễn

Đau vùng chậu kéo dài từ 6 tháng trở lên thường được gọi là đau vùng chậu mạn tính; tuy vậy, đau tái diễn trong thời gian ngắn hơn vẫn cần được đánh giá nếu ảnh hưởng cuộc sống. Nguyên nhân có thể gồm lạc nội mạc tử cung, viêm vùng chậu để lại di chứng, u xơ có triệu chứng, hội chứng ruột kích thích, hội chứng đau bàng quang hoặc rối loạn cơ sàn chậu. Không phải mọi trường hợp đau mạn tính đều gây vô sinh hoặc ung thư.

Nếu đau kéo dài, đau tăng khi hành kinh hay quan hệ, kèm khí hư, rối loạn kinh nguyệt hoặc rối loạn đại tiểu tiện, nên thăm khám tại cơ sở y tế phù hợp; chọn chuyên khoa phụ sản, tiết niệu hoặc tiêu hóa dựa vào triệu chứng. Nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo cấp tính trong quá trình theo dõi, cần chuyển sang đánh giá cấp cứu.

Điều trị chứng đau bụng dưới ở nữ như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân chứ không có một cách chữa chung cho mọi cơn đau bụng dưới. Bác sĩ có thể hỏi về chu kỳ kinh, khả năng mang thai, triệu chứng tiết niệu/tiêu hóa, quan hệ tình dục và bệnh sử; khám bụng, khám phụ khoa khi thích hợp, làm xét nghiệm nước tiểu, thử thai, xét nghiệm nhiễm khuẩn hoặc siêu âm. Trong một số trường hợp cần thêm xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Điều trị bằng thuốc và can thiệp y khoa

Nhiễm khuẩn tiết niệu hoặc viêm vùng chậu có thể cần kháng sinh đúng phác đồ; đau bụng kinh hoặc lạc nội mạc tử cung có thể được cân nhắc thuốc giảm đau, điều trị nội tiết nếu phù hợp. U xơ tử cung và u nang buồng trứng có thể được theo dõi hoặc can thiệp theo đặc điểm tổn thương. Viêm ruột thừa, xoắn buồng trứng hoặc thai ngoài tử cung cần đánh giá chuyên khoa khẩn và lựa chọn điều trị riêng. Không tự dùng kháng sinh, hormone hoặc thuốc giảm đau kéo dài khi chưa rõ nguyên nhân.

Thuốc Đông y và biện pháp tại nhà: cần lưu ý điều gì?

Bài gốc đề cập chườm ngải cứu với muối và các bài thuốc chứa hoàng đằng, đan sâm, sinh địa, xuyên khung, ngưu tất, cam thảo. Hiện không đủ cơ sở để khẳng định những cách này điều trị được nguyên nhân đau bụng dưới, đặc biệt các bệnh nhiễm khuẩn, thai ngoài tử cung hay viêm ruột thừa. Một số dược liệu có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc; không tự sắc uống theo liều truyền miệng, nhất là khi có thai hoặc nghi ngờ mang thai. Chườm ấm có thể giúp dễ chịu trong đau bụng kinh nhẹ, nhưng không áp dụng để trì hoãn khám khi đau chưa rõ nguyên nhân hoặc có dấu hiệu cấp cứu.

Chăm sóc và theo dõi

• Duy trì chế độ ăn đa dạng, uống nước phù hợp; điều chỉnh thức ăn theo triệu chứng tiêu hóa nếu có.
• Vận động vừa sức khi không đau cấp và nghỉ ngơi khi cần; có thể được hướng dẫn tập cơ sàn chậu trong một số bệnh lý.
• Dùng thuốc đúng đơn, tuân thủ điều trị và tái khám; báo ngay nếu sốt, đau tăng hoặc xuất hiện triệu chứng mới.
• Thực hành quan hệ tình dục an toàn, xét nghiệm bệnh lây truyền qua đường tình dục khi có nguy cơ; tránh thụt rửa âm đạo.
• Ghi lại thời điểm đau, mức độ, vị trí, liên quan kỳ kinh và triệu chứng kèm theo để hỗ trợ chẩn đoán.

Đau bụng dưới ở phụ nữ có nhiều nguyên nhân, từ vấn đề thường gặp đến tình trạng cần cấp cứu. Người bệnh nên tìm trợ giúp y tế kịp thời nếu đau nặng, nghi ngờ mang thai ngoài tử cung hoặc có triệu chứng bất thường; không tự kết luận dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.

Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế.