Viêm lộ tuyến cổ tử cung: Hình ảnh 3 cấp độ và cách điều trị

Viêm lộ tuyến cổ tử cung thường được dùng để chỉ tình trạng lộ tuyến ở cổ tử cung, đôi khi kèm viêm nhiễm. Bản thân lộ tuyến là biến đổi lành tính, không đồng nghĩa với ung thư hay vô sinh; cách xử trí phụ thuộc triệu chứng, kết quả khám và có hay không nhiễm trùng thực sự.

Bài viết giải thích hình ảnh thường được gọi là viêm lộ tuyến độ 1, 2, 3; nguyên nhân, dấu hiệu cần khám, các phương pháp điều trị từ thuốc đến đốt/áp lạnh, vai trò thực tế của LEEP và những khoản chi phí có thể phát sinh. Điểm quan trọng là không phải vùng lộ tuyến càng rộng thì bắt buộc phải đốt.

Viêm lộ tuyến cổ tử cung là gì?

Cổ tử cung có tế bào biểu mô lát ở mặt ngoài và tế bào tuyến hình trụ ở ống cổ tử cung. Khi tế bào tuyến hiện diện trên bề mặt ngoài, vùng này thường đỏ, mịn như nhung và dễ tiết nhầy hoặc chảy máu khi chạm vào; hiện tượng đó gọi là lộ tuyến cổ tử cung (cervical ectropion/ectopy). Đây thường là biến đổi sinh lý, không phải vết loét và không tự biến thành ung thư.

Thuật ngữ “viêm lộ tuyến” trong thực hành phổ thông có thể gây nhầm lẫn: lộ tuyến đơn thuần khác với viêm cổ tử cung do nhiễm trùng hoặc các tác nhân khác. Có thể có lộ tuyến mà không viêm, hoặc viêm cổ tử cung dù vùng lộ tuyến nhỏ. Người chưa quan hệ tình dục hoặc chưa sinh con vẫn có thể có lộ tuyến.

Nguyên nhân viêm lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến liên quan đến tác động của estrogen và sự thay đổi vị trí ranh giới giữa hai loại biểu mô. Vì vậy, tình trạng này hay được quan sát ở người trẻ, phụ nữ mang thai, sau sinh hoặc người sử dụng thuốc tránh thai phối hợp có estrogen. Quan hệ tình dục sớm, quan hệ nhiều hay từng nạo phá thai không đủ để kết luận là nguyên nhân trực tiếp gây lộ tuyến.

Nếu cổ tử cung đồng thời bị viêm, nguyên nhân cần được đánh giá riêng. Viêm cổ tử cung có thể liên quan đến Chlamydia trachomatis, Neisseria gonorrhoeae, trùng roi, một số tác nhân khác; đôi khi liên quan rối loạn hệ vi sinh âm đạo, kích ứng hoặc không xác định được nguyên nhân. Quan hệ không sử dụng biện pháp bảo vệ với bạn tình mới hay nhiều bạn tình có thể làm tăng nguy cơ một số nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, chứ không phải nguyên nhân tất yếu của lộ tuyến.

Thông tin chuyên môn: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị viêm cổ tử cung của CDC.

Phân loại 3 cấp độ viêm lộ tuyến cổ tử cung (kèm hình ảnh)

Một số tài liệu phổ thông tại Việt Nam mô tả độ 1, độ 2, độ 3 theo tỷ lệ diện tích cổ tử cung có biểu mô tuyến lộ ra. Đây là cách mô tả phạm vi lộ tuyến, không phải thang phân độ được dùng để xác định mức nhiễm trùng, nguy cơ ung thư hoặc chỉ định bắt buộc can thiệp. Hình ảnh dưới đây chỉ giúp hình dung diện tích tương đối; không thể tự chẩn đoán qua ảnh.

1. Viêm lộ tuyến độ 1 (diện tích nhỏ)

Theo cách chia độ thường gặp, vùng lộ tuyến chiếm dưới 1/3 bề mặt cổ tử cung. Nhiều người hoàn toàn không có triệu chứng; đôi khi chỉ tăng tiết dịch nhầy trong, không hôi. Nếu khí hư vàng, ngứa hoặc đau rát, bác sĩ cần tìm nguyên nhân nhiễm trùng hay viêm âm đạo thay vì quy ngay cho “độ 1”.

Hướng xử trí: Không cần thuốc đặt hay kháng sinh nếu chỉ là lộ tuyến lành tính không triệu chứng. Điều trị theo căn nguyên nếu xác định có nhiễm trùng.

2. Viêm lộ tuyến độ 2 (diện tích trung bình)

Vùng lộ tuyến được mô tả chiếm khoảng 1/3 đến 2/3 bề mặt cổ tử cung. Diện tích lớn hơn không đồng nghĩa bệnh đang tiến triển nặng hoặc kháng thuốc. Một số người có khí hư tăng, ra máu nhẹ sau quan hệ; các biểu hiện như dịch vàng xanh, mùi hôi hay tiểu buốt cần đánh giá nguyên nhân khác kèm theo.

Hướng xử trí: Khám phụ khoa, lấy mẫu xét nghiệm khi có chỉ định và điều trị tác nhân gây viêm. Đốt điện hoặc áp lạnh chỉ có thể cân nhắc với lộ tuyến lành tính gây triệu chứng dai dẳng sau khi đã loại trừ nhiễm trùng và tổn thương bất thường.

3. Viêm lộ tuyến độ 3 (diện tích rộng)

Theo cách mô tả diện tích, lộ tuyến chiếm hơn 2/3 bề mặt cổ tử cung. Một vùng lộ tuyến rộng vẫn có thể hoàn toàn lành tính. Không thể dựa vào diện tích để khẳng định tổn thương “ăn sâu”, gây tắc vòi trứng hoặc là tiền ung thư.

Ra máu bất thường, đau vùng chậu, khí hư mủ, sốt hoặc đau khi quan hệ là những dấu hiệu cần được khám để loại trừ viêm cổ tử cung, bệnh lây truyền qua đường tình dục, viêm vùng chậu, polyp hoặc tổn thương cổ tử cung khác. LEEP không được chỉ định chỉ vì lộ tuyến chiếm trên 2/3 diện tích.

Triệu chứng viêm lộ tuyến cổ tử cung

Phần lớn lộ tuyến cổ tử cung không gây triệu chứng. Khi có biểu hiện, thường gặp tăng dịch nhầy âm đạo, ra ít máu sau quan hệ hoặc sau khám cổ tử cung vì bề mặt biểu mô tuyến dễ chảy máu khi tiếp xúc. Các dấu hiệu này không đặc hiệu và không tự xác định được nguyên nhân.

• Khí hư nhiều: dịch nhầy trong hoặc trắng có thể xuất hiện ở lộ tuyến đơn thuần. Dịch có mùi khó chịu, màu vàng xanh, kèm ngứa hoặc nóng rát gợi ý cần kiểm tra viêm âm đạo hay nhiễm trùng.
• Ra máu bất thường: ra máu sau quan hệ, ngoài kỳ kinh hoặc sau mãn kinh cần được đánh giá, không nên mặc định do lộ tuyến.
• Đau: đau vùng chậu, đau sâu khi giao hợp, sốt hay tiểu buốt đòi hỏi đánh giá các bệnh lý khác, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài.

Nếu đau bụng dưới dữ dội, sốt, chảy máu nhiều, ngất hoặc đang mang thai mà có chảy máu, cần được thăm khám sớm hoặc cấp cứu tùy mức độ.

Tác hại của viêm lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến lành tính tự nó không gây ung thư cổ tử cung hoặc vô sinh. Tuy nhiên, tình trạng tăng tiết dịch hoặc chảy máu khi tiếp xúc có thể gây bất tiện, ảnh hưởng đời sống tình dục và chất lượng cuộc sống. Cần phân biệt các biểu hiện khó chịu này với biến chứng của nhiễm trùng thật sự.

Nếu đồng thời có viêm cổ tử cung do chlamydia hoặc lậu mà không được điều trị, nhiễm trùng có thể lan lên đường sinh dục trên, gây viêm vùng chậu, tăng nguy cơ tổn thương vòi trứng, thai ngoài tử cung hoặc khó có thai. Nguy cơ này liên quan đến tác nhân nhiễm trùng, không phải do tế bào tuyến “mọc rộng” hoặc lượng khí hư tự gây vô sinh.

Trong thai kỳ, lộ tuyến khá thường gặp và không mặc nhiên gây sảy thai hay ngôi thai bất thường. Nếu có khí hư bất thường hoặc chảy máu, cần khám để xác định nguyên nhân. Ung thư cổ tử cung chủ yếu liên quan nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài; vì vậy khám và sàng lọc HPV/tế bào cổ tử cung theo độ tuổi, tiền sử và hướng dẫn chuyên môn vẫn quan trọng, kể cả khi đã được chẩn đoán lộ tuyến.

Nội dung liên quan: Chi phí khám phụ khoa tổng quát; Khám phụ khoa ở đâu uy tín tại Hà Nội; Bệnh ung thư cổ tử cung; Cách chữa trị viêm âm đạo.

Cách phòng ngừa bệnh viêm lộ tuyến cổ tử cung

Không có biện pháp cần thiết để “phòng ngừa hoàn toàn” lộ tuyến sinh lý. Mục tiêu thực tế là giảm nguy cơ viêm nhiễm kèm theo và nhận biết sớm biểu hiện bất thường.

• Vệ sinh vùng âm hộ nhẹ nhàng, tránh thụt rửa âm đạo và các dung dịch gây kích ứng; không tự dùng thuốc đặt, kháng sinh hoặc thuốc rửa theo lời truyền miệng.
• Dùng bao cao su đúng cách để giảm nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục; xét nghiệm phù hợp khi có yếu tố nguy cơ, bạn tình mới hoặc triệu chứng.
• Khám phụ khoa khi ra máu sau quan hệ, khí hư hôi, đau vùng chậu hoặc khi các triệu chứng lặp lại; lịch khám định kỳ cần cá thể hóa thay vì mặc định tất cả phải khám mỗi sáu tháng.
• Thực hiện sàng lọc ung thư cổ tử cung và tiêm vaccine HPV theo chỉ định phù hợp; các biện pháp này phòng ngừa bệnh liên quan HPV, không nhằm chữa lộ tuyến.

Cách chữa trị viêm lộ tuyến cổ tử cung

Không có một “cách chữa viêm lộ tuyến cổ tử cung dứt điểm” áp dụng cho tất cả trường hợp. Trước khi quyết định dùng thuốc hay làm thủ thuật, bác sĩ cần phân biệt lộ tuyến đơn thuần với viêm cổ tử cung và loại trừ các bất thường cần đánh giá riêng. Khám bằng mỏ vịt, đánh giá dịch tiết, xét nghiệm chlamydia/lậu và các tác nhân khác khi có chỉ định; sàng lọc HPV, tế bào học hoặc soi cổ tử cung dựa trên nguy cơ và kết quả thăm khám.

Điều trị nội khoa khi có nhiễm trùng

Kháng sinh hoặc thuốc điều trị tại chỗ chỉ được dùng khi có nguyên nhân phù hợp, chẳng hạn viêm cổ tử cung do vi khuẩn hoặc viêm âm đạo đi kèm. Không nên dùng kháng sinh chỉ để “làm hết lộ tuyến”. Một số nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục cần đánh giá và điều trị bạn tình, đồng thời tái khám theo hướng dẫn để tránh tái nhiễm. Thuốc nội tiết không phải lựa chọn thường quy để “diệt tuyến” và không nên tự sử dụng.

Đốt điện, áp lạnh và laser: chỉ cân nhắc khi có chỉ định

Với lộ tuyến lành tính nhưng tiết dịch hoặc chảy máu gây khó chịu kéo dài, sau khi loại trừ nguyên nhân nhiễm trùng và tổn thương bất thường, bác sĩ có thể trao đổi về các phương pháp tác động bề mặt như đốt điện, áp lạnh hoặc một số kỹ thuật đốt khác. Đốt điện dùng nhiệt tạo bởi dòng điện; áp lạnh dùng nhiệt độ thấp làm tổn thương bề mặt vùng cần điều trị; laser dùng năng lượng ánh sáng. Các thủ thuật có thể gây đau/co thắt nhẹ, tiết dịch, ra máu, nhiễm trùng hoặc hiếm hơn là sẹo/hẹp cổ tử cung. Mức độ khó chịu và thời gian phục hồi khác nhau giữa cá nhân và kỹ thuật.

LEEP có phải phương pháp điều trị viêm lộ tuyến tốt nhất?

Không. LEEP/LLETZ là thủ thuật cắt bỏ một phần mô cổ tử cung bằng vòng dây điện, chủ yếu được sử dụng trong xử trí một số tổn thương tiền ung thư được xác định qua đánh giá chuyên khoa. Không có cơ sở coi LEEP là lựa chọn ưu việt thường quy cho lộ tuyến lành tính, càng không có chứng cứ đủ mạnh để khẳng định tỷ lệ khỏi 98% cho mục đích này. LEEP có thể làm tăng nguy cơ hẹp cổ tử cung và một số kết cục thai kỳ bất lợi, nhất là khi cắt mô sâu hoặc lặp lại. Phải cân nhắc lợi ích và nguy cơ trên từng người bệnh.

Tham khảo thông tin về LLETZ của RCOG và hướng dẫn về lộ tuyến cổ tử cung của Chelsea and Westminster Hospital.

So sánh ưu và nhược điểm các phương pháp

Đốt điện: có thể giúp giảm dịch tiết hoặc chảy máu do lộ tuyến triệu chứng; người bệnh có thể gặp đau, tiết dịch và nguy cơ tổn thương mô ngoài vùng mong muốn. Không thể khẳng định thời gian lành hoặc tỷ lệ tái phát cố định cho mọi trường hợp.

Áp lạnh: thường là thủ thuật ngoại trú, có thể gây co thắt nhẹ và dịch âm đạo loãng trong thời gian mô hồi phục. Không dùng để thay thế điều trị nhiễm trùng đang hoạt động hoặc xử trí tổn thương nghi ngờ ác tính.

LEEP: cung cấp mẫu mô cho xét nghiệm giải phẫu bệnh khi cần cắt bỏ tổn thương tiền ung thư; mức độ xâm lấn và nguy cơ sinh sản khác với xử lý lộ tuyến đơn thuần. Không nên lựa chọn chỉ dựa vào diện tích vùng đỏ quan sát được.

Đốt viêm lộ tuyến cổ tử cung

Trước thủ thuật, cần làm rõ nguyên nhân triệu chứng và bảo đảm không có tổn thương cần sinh thiết hoặc đánh giá khác. Bác sĩ trao đổi về mục tiêu, lựa chọn thay thế, mức độ đau, nguy cơ chảy máu/nhiễm trùng và kế hoạch sinh con. Có thể sử dụng giảm đau hoặc gây tê tùy kỹ thuật, nhưng không thể cam kết “hoàn toàn không đau, không sẹo”.

Sau điều trị bằng phương pháp đốt bề mặt, người bệnh có thể ra dịch trong hoặc lẫn ít máu trong một thời gian. Cần giữ vệ sinh theo hướng dẫn, tránh quan hệ tình dục và dùng tampon trong thời gian bác sĩ khuyến nghị. Không tự uống thuốc kháng sinh dự phòng nếu không được chỉ định. Ra máu nhiều, sốt, đau tăng hoặc dịch hôi là dấu hiệu cần liên hệ cơ sở y tế. Tái khám nếu triệu chứng không cải thiện hoặc tái phát để kiểm tra nguyên nhân khác.

Tìm hiểu thêm: Đốt viêm lộ tuyến có đẻ thường được không.

Chi phí điều trị viêm lộ tuyến cổ tử cung

Chi phí phụ thuộc vào việc có cần điều trị hay không, loại xét nghiệm, nhiễm trùng đi kèm, phương pháp can thiệp và mức thu của từng cơ sở y tế. Không phải người có lộ tuyến đều phải trả phí đốt hoặc LEEP.

• Phí khám: hỏi bệnh, khám phụ khoa và đánh giá triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ.
• Phí xét nghiệm: chỉ định theo tình huống, có thể gồm xét nghiệm khí hư, xét nghiệm chlamydia/lậu; xét nghiệm HPV hoặc tế bào học theo chỉ định sàng lọc. Không phải ai cũng cần làm toàn bộ xét nghiệm.
• Phí điều trị: thuốc theo tác nhân nhiễm trùng xác định, hoặc thủ thuật đốt/áp lạnh nếu thực sự có chỉ định; chi phí gây tê, vật tư hay giải phẫu bệnh tùy phương pháp.
• Phí tái khám: đánh giá đáp ứng, xử trí tác dụng phụ hoặc theo dõi tổn thương khác nếu có.

Không có mức giá cố định áp dụng cho mọi bệnh viện hoặc phòng khám. Nên yêu cầu giải thích rõ khoản mục và lý do chỉ định trước điều trị. Xem thêm: chi phí đốt viêm lộ tuyến cổ tử cung.

Khám chữa viêm lộ tuyến cổ tử cung ở đâu?

Nên chọn cơ sở y tế có giấy phép hoạt động và chuyên khoa sản phụ khoa phù hợp, có khả năng khám cổ tử cung, thực hiện xét nghiệm khi cần và chuyển tuyến nếu phát hiện bất thường. Chất lượng đánh giá căn nguyên quan trọng hơn việc cơ sở quảng bá một công nghệ đốt cụ thể.

Trước khi đồng ý điều trị, người bệnh có thể hỏi: hiện tại chỉ có lộ tuyến hay có bằng chứng viêm nhiễm; tại sao cần thuốc hoặc thủ thuật; đã loại trừ tổn thương tiền ung thư chưa; lựa chọn theo dõi có phù hợp không; việc điều trị ảnh hưởng thế nào nếu dự định mang thai? Đối với ra máu sau quan hệ hoặc ngoài kỳ kinh, việc khám không nên trì hoãn vì tự cho là “viêm lộ tuyến”.

Câu hỏi thường gặp về viêm lộ tuyến cổ tử cung

Viêm lộ tuyến độ 3 có nhất thiết phải đốt không?

Không. Cách gọi độ 3 mô tả diện tích lộ tuyến theo một quy ước phổ thông, không phải chỉ định đốt. Nếu không triệu chứng và không có bệnh lý kèm theo, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi.

Viêm lộ tuyến cổ tử cung có tự khỏi không?

Lộ tuyến sinh lý có thể thu nhỏ hoặc thay đổi theo nội tiết và thời gian. Nhiễm trùng cổ tử cung thì cần được đánh giá và điều trị đúng căn nguyên, không nên chờ tự khỏi khi có triệu chứng hoặc xét nghiệm dương tính.

Viêm lộ tuyến có gây ung thư cổ tử cung không?

Lộ tuyến lành tính không phải tổn thương tiền ung thư. Tuy nhiên, người có ra máu bất thường vẫn cần khám và sàng lọc ung thư cổ tử cung theo khuyến nghị phù hợp để không bỏ sót bệnh lý khác.

Đốt viêm lộ tuyến có ảnh hưởng đến việc mang thai?

Khả năng ảnh hưởng tùy kỹ thuật và mức độ xử lý mô. Các thủ thuật bề mặt khác với LEEP cắt mô cổ tử cung; với LEEP, nguy cơ sản khoa cần được trao đổi cụ thể, nhất là người chưa sinh con hoặc có kế hoạch mang thai.

Kết luận: Điểm quyết định không phải “lộ tuyến độ mấy” mà là nguyên nhân thực sự của khí hư, chảy máu và tình trạng cổ tử cung. Người có triệu chứng nên khám tại cơ sở y tế được cấp phép để được chẩn đoán và tư vấn lựa chọn ít can thiệp nhất nhưng phù hợp.