Đi đại tiện ra máu tươi nhưng không đau là bị gì? Có nguy hiểm không?
Đi đại tiện ra máu tươi nhưng không đau có thể gặp ở người mắc trĩ nội, polyp đại trực tràng hoặc một số bệnh lý đường tiêu hóa, bao gồm ung thư đại trực tràng. Chỉ dựa vào việc có đau hay không, màu máu hoặc lượng máu không thể xác định nguyên nhân. Người có chảy máu từ hậu môn nên được bác sĩ đánh giá, nhất là khi triệu chứng tái diễn hoặc kèm dấu hiệu bất thường.
Bài viết trên website của Trung tâm Cấy ghép Tóc Y học Quốc tế tổng hợp những nguyên nhân thường gặp, cách nhận biết dấu hiệu cần đi khám và các phương pháp chẩn đoán phù hợp.
Nhìn màu sắc và tính chất máu khi đi ngoài: Gợi ý điều gì?
Máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, phủ ngoài phân hoặc nhỏ xuống bồn cầu có thể xuất phát từ vùng hậu môn – trực tràng, thường gặp ở trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn. Tuy nhiên, ung thư trực tràng cũng có thể gây chảy máu đỏ tươi; vì vậy không thể kết luận là trĩ chỉ bằng cách quan sát máu.
- Máu đỏ tươi, ít đau hoặc không đau: có thể gặp ở trĩ nội, nhưng cần cân nhắc polyp, tổn thương trực tràng và những nguyên nhân khác.
- Máu đỏ tươi kèm đau rát khi đại tiện: gợi ý nứt kẽ hậu môn; cũng có thể gặp ở các bệnh hậu môn khác.
- Máu đỏ sẫm hoặc lẫn trong phân: có thể liên quan đến tổn thương ở trực tràng hoặc đại tràng, song màu máu không xác định chính xác vị trí chảy máu.
- Phân đen như hắc ín: có thể là biểu hiện xuất huyết tiêu hóa, thường từ đường tiêu hóa trên và cần được đánh giá y tế kịp thời.
Máu chảy thành giọt, thành tia, dính trên giấy hay hòa lẫn phân đều là những thông tin hữu ích khi khám bệnh, không phải tiêu chuẩn để tự chẩn đoán hoặc loại trừ ung thư. Hướng dẫn của Hiệp hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ (ASCRS) lưu ý không nên mặc nhiên quy mọi trường hợp đi ngoài ra máu cho bệnh trĩ.
Tại sao đi ngoài ra máu nhưng lại không đau?
Ống hậu môn có một ranh giới giải phẫu gọi là đường lược. Vùng phía dưới đường lược có chi phối cảm giác đau rõ hơn; do đó nứt kẽ hậu môn thường gây đau khi phân đi qua. Vùng phía trên đường lược có kiểu chi phối thần kinh khác, nên trĩ nội không biến chứng thường gây chảy máu mà ít đau.
Điều này giải thích vì sao một người có thể thấy máu tươi sau đại tiện mà không khó chịu. Dù vậy, không phải mọi bệnh lý nằm phía trên đường lược đều không đau, cũng không thể dùng sự vắng mặt của đau để suy ra tổn thương nằm ở đâu, nặng đến mức nào hoặc có phải ung thư hay không.
Đi đại tiện ra máu tươi nhưng không đau là bệnh gì?
1. Bệnh trĩ, đặc biệt là trĩ nội
Bệnh trĩ là một nguyên nhân thường gặp của chảy máu hậu môn. Trĩ nội có thể gây máu đỏ tươi dính trên giấy, trên phân hoặc trong bồn cầu, nhất là sau khi rặn. Một số người có búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện. Trĩ nội độ I cũng có thể chảy máu; không thể xác định độ trĩ từ triệu chứng ra máu đơn thuần.
Các yếu tố liên quan gồm táo bón mạn tính, rặn nhiều, ngồi lâu trên bồn cầu, chế độ ít chất xơ và thai kỳ. Trĩ ngoại có thể gây ngứa, khó chịu; trĩ ngoại huyết khối thường đau rõ. Chảy máu lặp lại có thể góp phần gây thiếu máu, nhưng biến chứng hoại tử không phải diễn tiến thông thường của mọi trường hợp trĩ chảy máu.
Người quan tâm có thể đọc thêm về đại tiện ra máu sau sinh, bệnh trĩ nên ăn gì và kiêng ăn gì và chi phí phẫu thuật chữa bệnh trĩ. Đây là các nội dung tham khảo, không thay thế thăm khám để xác định nguồn chảy máu.
2. Táo bón
Táo bón khiến phân khô, cứng và người bệnh phải rặn nhiều. Tình trạng này có thể làm nặng thêm trĩ hoặc gây rách niêm mạc hậu môn, dẫn đến máu đỏ tươi khi đi ngoài. Bản thân táo bón không phải lúc nào cũng gây chảy máu; nếu có máu, cần tìm tổn thương gây chảy máu thay vì chỉ quy cho ăn đồ cay nóng hoặc “nóng trong”.
Thay đổi ăn uống, tăng chất xơ phù hợp, uống đủ nước, vận động và tránh rặn kéo dài có thể hỗ trợ cải thiện táo bón. Nếu táo bón mới xuất hiện, kéo dài hoặc kèm chảy máu, người bệnh cần được đánh giá thêm.
3. Polyp trực tràng và đại tràng
Polyp đại trực tràng thường không gây triệu chứng, nhưng một số polyp có thể chảy máu ít hoặc gây thiếu máu. Không phải mọi polyp đều tiến triển thành ung thư; nguy cơ phụ thuộc loại mô học, kích thước và các đặc điểm khác. Nội soi đại tràng có thể giúp phát hiện, cắt bỏ polyp khi phù hợp và gửi mẫu làm giải phẫu bệnh.
4. Nứt kẽ hậu môn
Nứt kẽ hậu môn là vết rách nhỏ ở niêm mạc ống hậu môn, thường gây đau nhói hoặc nóng rát khi đi đại tiện, đôi khi kéo dài sau đó, kèm ít máu đỏ tươi. Vì đau là biểu hiện điển hình, nứt kẽ hậu môn ít phù hợp hơn khi người bệnh hoàn toàn không đau, nhưng vẫn cần được cân nhắc dựa trên kết quả khám. Hướng dẫn của NHS về nứt kẽ hậu môn mô tả những triệu chứng và lựa chọn điều trị thường gặp.
5. Các bệnh lý khác, bao gồm ung thư đại trực tràng
Viêm đại trực tràng, bệnh viêm ruột, tổn thương mạch máu, một số bệnh nhiễm trùng và rối loạn đông máu hoặc việc sử dụng thuốc chống đông có thể liên quan đến đi ngoài ra máu. Ung thư đại trực tràng cũng có thể biểu hiện bằng máu trong hoặc trên phân, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng, thiếu máu hay sụt cân không rõ nguyên nhân; đôi khi người bệnh không có triệu chứng ở giai đoạn đầu.
Theo CDC về triệu chứng ung thư đại trực tràng, những dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư, nhưng cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.
Phân biệt chảy máu do trĩ với polyp hoặc ung thư đại trực tràng
Trĩ nội thường gây máu đỏ tươi khi đại tiện, đôi khi đi kèm sa búi trĩ và không có triệu chứng toàn thân. Polyp và ung thư đại trực tràng có thể gây máu lẫn trong phân hoặc trên bề mặt phân; một số người có thay đổi thói quen đại tiện, mót rặn, đau bụng, sụt cân hoặc thiếu máu.
Tuy nhiên, những biểu hiện này chồng lấp đáng kể. Ung thư trực tràng vẫn có thể gây máu đỏ tươi; người mắc trĩ vẫn có thể đồng thời có polyp hoặc ung thư. Phân nhỏ hơn bình thường, táo bón xen tiêu chảy hay có chất nhầy không tự chứng minh có khối u, và phân bình thường cũng không loại trừ bệnh lý đại trực tràng.
Vì vậy, không có cách quan sát tại nhà nào phân biệt chắc chắn máu do trĩ với máu do ung thư. Khi bác sĩ thấy có chỉ định, nội soi đại tràng cho phép khảo sát đại tràng và trực tràng, lấy mẫu hoặc cắt polyp. NIDDK giải thích vai trò của nội soi đại tràng trong đánh giá chảy máu, thay đổi đại tiện và sụt cân không rõ nguyên nhân.
Vì sao chảy máu không đau vẫn không nên chủ quan?
Vùng tổn thương có thể không gây đau rõ
Trĩ nội thường chảy máu mà không đau, trong khi polyp hoặc ung thư đại trực tràng cũng có thể không gây đau ở một số giai đoạn. Sự vắng mặt của đau không phản ánh độ lành tính, giai đoạn bệnh hoặc tiên lượng. Không có cơ sở để kết luận rằng ra máu không đau nguy hiểm hơn ra máu có đau trong mọi trường hợp.
Trì hoãn khám có thể bỏ sót nguyên nhân cần điều trị
Chảy máu tái diễn có thể góp phần gây thiếu máu; ngược lại, nếu có polyp nguy cơ cao hoặc ung thư, chậm phát hiện có thể làm mất cơ hội xử trí sớm. Việc đánh giá phù hợp dựa trên triệu chứng, tiền sử, tuổi và yếu tố nguy cơ chứ không chỉ vào cảm giác đau. Khuyến nghị này không có nghĩa mọi trường hợp phải nội soi đại tràng cấp cứu.
Khi nào cần khám sớm hoặc đi cấp cứu?
Đi cấp cứu ngay nếu chảy máu nhiều hoặc không ngừng, có cục máu lớn, choáng/ngất, chóng mặt nhiều, khó thở, đau bụng dữ dội hoặc dấu hiệu tụt huyết áp. Phân đen như hắc ín cũng cần được đánh giá y tế khẩn vì có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa.
Sắp xếp khám sớm nếu máu xuất hiện nhiều lần hoặc kéo dài, kèm thay đổi thói quen đại tiện mới xuất hiện, cảm giác đại tiện không hết, đau bụng kéo dài, sụt cân không chủ ý, mệt mỏi hoặc thiếu máu. Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc polyp nguy cơ cao, ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột cần thông báo cho bác sĩ để đánh giá nguy cơ.
Ở người nguy cơ trung bình và chưa có triệu chứng, nhiều khuyến nghị bắt đầu sàng lọc ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi; có yếu tố nguy cơ có thể cần sàng lọc sớm hơn. Người đang có triệu chứng chảy máu cần được đánh giá chẩn đoán, không chờ đến tuổi sàng lọc.
Phương pháp chẩn đoán và điều trị theo nguyên nhân
Thăm khám và xét nghiệm
Bác sĩ thường hỏi về lượng và thời gian chảy máu, màu máu, đau, táo bón/tiêu chảy, thuốc đang dùng và tiền sử cá nhân, gia đình; sau đó khám bụng, vùng hậu môn và có thể thăm trực tràng bằng ngón tay. Soi hậu môn hoặc soi trực tràng có thể hỗ trợ phát hiện trĩ nội, nứt kẽ hay tổn thương vùng thấp. Khi cần đánh giá toàn bộ đại tràng, bác sĩ chỉ định nội soi đại tràng; soi hậu môn đơn thuần không đủ để loại trừ ung thư đại trực tràng. Có thể làm công thức máu để kiểm tra thiếu máu và sinh thiết tổn thương nếu cần.
Thông tin về các bước khám trĩ và chỉ định soi hậu môn được trình bày trong hướng dẫn chẩn đoán trĩ của NIDDK.
Điều trị tùy bệnh lý
Với trĩ nội: điều chỉnh thói quen đại tiện, tăng chất xơ và nước phù hợp thường là bước đầu. Nếu triệu chứng dai dẳng, bác sĩ có thể cân nhắc thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc một số thủ thuật khác; phẫu thuật dành cho các trường hợp có chỉ định. Không có phương pháp nào bảo đảm hoàn toàn không đau, không chảy máu, không có sẹo hoặc không tái phát.
Với táo bón và nứt kẽ hậu môn: cần làm mềm phân, giảm rặn và điều trị theo mức độ; nứt kẽ kéo dài có thể cần thuốc bôi theo đơn hay can thiệp chuyên khoa.
Với polyp: nhiều polyp được cắt qua nội soi và phân tích mô bệnh học; việc theo dõi tiếp theo dựa vào kết quả. Với ung thư: lựa chọn điều trị phụ thuộc vị trí, giai đoạn và thể trạng, có thể gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị hoặc các phương pháp khác.
Những kỹ thuật được quảng cáo với tên thương mại như “HCPT thế hệ mới”, tuyên bố nhiệt độ cố định hoặc cam kết điều trị không đau và khỏi dứt điểm không đủ để thay thế chỉ định dựa trên chẩn đoán và bằng chứng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc hậu môn – trực tràng về lợi ích, nguy cơ và phương án phù hợp.
Tóm lại, đi đại tiện ra máu tươi nhưng không đau thường có nguyên nhân lành tính như trĩ nội, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần xử trí sớm. Không tự chẩn đoán dựa vào màu máu và không tự dùng thuốc kéo dài trước khi làm rõ nguyên nhân. Có thể tìm hiểu thêm thuật ngữ dân gian bệnh lòi dom, thường dùng để chỉ tình trạng sa búi trĩ.
