Đau lưng là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách giảm đau

Cập nhật:

21/11/2026 7:05 PM

Tác giả:

BTV Nguyễn Thùy Trang

Đau lưng là tình trạng đau hoặc khó chịu ở vùng lưng, thường gặp nhất tại thắt lưng. Cơn đau có thể xuất hiện sau khi mang vác nặng, ngồi lâu, vận động không phù hợp hoặc liên quan đến bệnh lý cột sống. Một số trường hợp đau lưng còn bắt nguồn từ những vấn đề ngoài hệ cơ xương khớp, chẳng hạn như bệnh lý thận, đường tiết niệu hoặc các cơ quan trong ổ bụng và vùng chậu.

Phần lớn các trường hợp đau lưng cấp không có dấu hiệu cảnh báo có thể cải thiện bằng chăm sóc bảo tồn. Tuy nhiên, nếu đau kèm yếu chân tiến triển, tê vùng sinh dục, bí tiểu hoặc rối loạn đại tiểu tiện mới xuất hiện, người bệnh cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ tổn thương thần kinh nghiêm trọng.

Hiểu rõ nguyên nhân, đặc điểm cơn đau và những triệu chứng đi kèm sẽ giúp lựa chọn hướng xử trí phù hợp, đồng thời tránh bỏ sót các bệnh lý cần điều trị sớm.

Tóm Tắt Tin Sức Khỏe [Hiện]
Đau lưng là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách giảm đau
Đau lưng là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách giảm đau

Đau lưng là gì?

Đau lưng là triệu chứng đau xuất hiện ở một hoặc nhiều vị trí thuộc vùng lưng, từ khu vực dưới cổ đến thắt lưng. Trong thực hành lâm sàng, đau thắt lưng là một trong những dạng thường gặp nhất.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đau thắt lưng được xác định là tình trạng đau ở khu vực giữa bờ dưới xương sườn và vùng mông. Đây là nguyên nhân quan trọng gây hạn chế vận động và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống trên toàn cầu.

Dựa vào thời gian xuất hiện, đau thắt lưng thường được phân thành ba nhóm:

  • Đau cấp tính: Kéo dài dưới 6 tuần, thường xuất hiện sau một hoạt động hoặc vận động gây căng thẳng cho vùng lưng.
  • Đau bán cấp: Kéo dài từ 6 đến dưới 12 tuần.
  • Đau mạn tính: Kéo dài từ 12 tuần trở lên, có thể liên tục hoặc tái phát nhiều đợt.

Không phải tất cả trường hợp đau lưng đều xác định được một tổn thương giải phẫu cụ thể. WHO cho biết khoảng 90% trường hợp đau thắt lưng thuộc nhóm đau không đặc hiệu, nghĩa là không thể quy triệu chứng cho một bệnh lý hoặc tổn thương đơn lẻ được xác định rõ.

Đau lưng không đặc hiệu vẫn có thể gây đau đáng kể và hạn chế sinh hoạt, nhưng không đồng nghĩa với việc cột sống đang bị tổn thương nghiêm trọng.

Những nguyên nhân gây đau lưng thường gặp

Đau lưng có thể liên quan đến cơ, dây chằng, khớp, đĩa đệm, thần kinh hoặc các bệnh lý ngoài cột sống. Để định hướng nguyên nhân, cần xem xét đồng thời vị trí đau, thời gian xuất hiện, yếu tố làm tăng hoặc giảm đau và những triệu chứng đi kèm.

1. Căng cơ và dây chằng vùng lưng

Căng cơ hoặc dây chằng là một trong những nguyên nhân thường gặp của đau lưng cấp tính.

Tình trạng này có thể xuất hiện sau khi nâng vật nặng, xoay người đột ngột, tập luyện quá sức hoặc thực hiện một động tác không quen thuộc.

Người bệnh thường có cảm giác đau âm ỉ hoặc đau nhói tại một vùng lưng. Cơn đau có thể tăng khi cúi, xoay người hoặc thay đổi tư thế. Một số trường hợp xuất hiện co cứng cơ khiến việc đứng thẳng và vận động trở nên khó khăn.

Đau do căng cơ thường cải thiện dần khi giảm các hoạt động gây kích thích, duy trì vận động nhẹ và chăm sóc phù hợp.

Tuy nhiên, nếu đau xuất hiện sau chấn thương mạnh, kèm yếu chân hoặc triệu chứng thần kinh, không nên tự kết luận đó chỉ là căng cơ.

2. Thoát vị đĩa đệm cột sống

Đĩa đệm nằm giữa các đốt sống, giúp phân bố lực và hỗ trợ vận động. Khi một phần vật liệu bên trong đĩa đệm di chuyển ra ngoài giới hạn bình thường, tình trạng này được gọi là thoát vị đĩa đệm.

Thoát vị đĩa đệm có thể gây đau khi kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp thoát vị phát hiện trên MRI đều gây triệu chứng.

Ở vùng thắt lưng, người bệnh có thể gặp:

  • Đau thắt lưng kèm đau lan xuống mông hoặc chân.
  • Cảm giác tê, châm chích hoặc nóng rát dọc một vùng chi dưới.
  • Đau tăng khi ho, hắt hơi hoặc thực hiện một số động tác.
  • Yếu cơ ở chân nếu rễ thần kinh vận động bị ảnh hưởng.

Đau lan theo đường đi của rễ thần kinh cần được phân biệt với đau cơ thông thường. Chẩn đoán dựa trên triệu chứng, khám thần kinh và chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.

Người đọc có thể tìm hiểu sâu hơn về thoát vị đĩa đệm, triệu chứng và các phương pháp điều trị.

3. Thoái hóa cột sống

Thoái hóa cột sống là những thay đổi theo thời gian tại đĩa đệm, khớp liên mấu và các cấu trúc liên quan.

Các thay đổi thoái hóa có thể góp phần gây đau, cứng lưng hoặc hạn chế vận động. Tuy nhiên, nhiều người có hình ảnh thoái hóa trên phim chụp nhưng không có triệu chứng.

Vì vậy, không thể chỉ dựa vào kết quả X-quang hoặc MRI để kết luận mọi cơn đau lưng đều do thoái hóa.

Việc đánh giá cần xem xét sự phù hợp giữa triệu chứng, khám lâm sàng và hình ảnh học.

4. Hẹp ống sống thắt lưng

Hẹp ống sống xảy ra khi không gian chứa các cấu trúc thần kinh trong ống sống bị thu hẹp.

Ở một số người bệnh, tình trạng này gây đau hoặc cảm giác nặng, tê, yếu chân khi đứng lâu hoặc đi bộ. Triệu chứng có thể giảm khi ngồi nghỉ hoặc cúi người nhẹ về phía trước.

Đặc điểm này thường được gọi là đau cách hồi thần kinh.

Tuy nhiên, đau chân khi đi bộ cũng có thể liên quan đến bệnh lý mạch máu ngoại biên. Bác sĩ cần khám để phân biệt trước khi xác định nguyên nhân.

5. Đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa là tình trạng đau lan theo vùng phân bố của một hoặc nhiều rễ thần kinh góp phần tạo thành dây thần kinh tọa.

Cơn đau thường bắt đầu từ thắt lưng hoặc mông, sau đó lan xuống mặt sau hoặc mặt ngoài chân. Một số người có cảm giác tê, châm chích hoặc yếu cơ.

Thoát vị đĩa đệm là một nguyên nhân thường gặp, nhưng đau thần kinh tọa còn có thể liên quan đến hẹp ống sống và các tình trạng khác.

Đau lưng đơn thuần không đủ để chẩn đoán đau thần kinh tọa. Ngược lại, một số người bị đau thần kinh tọa có thể đau chân nổi bật hơn đau lưng.

6. Loãng xương và gãy xẹp đốt sống

Loãng xương làm giảm sức bền của xương và tăng nguy cơ gãy xương.

Ở người cao tuổi hoặc người có các yếu tố nguy cơ như sử dụng glucocorticoid kéo dài, gãy xẹp đốt sống có thể xảy ra sau một chấn thương nhẹ, đôi khi không có chấn thương rõ ràng.

Triệu chứng thường gặp là đau lưng mới xuất hiện, có thể đau nhiều khi đứng hoặc di chuyển.

Loãng xương bản thân thường không gây đau cho đến khi xuất hiện biến chứng như gãy xương. Vì vậy, không nên coi đau lưng kéo dài là dấu hiệu đủ để chẩn đoán loãng xương.

Người lớn tuổi bị đau lưng đột ngột, đặc biệt sau té ngã, cần được đánh giá nguy cơ gãy đốt sống.

7. Bệnh lý viêm cột sống

Một số bệnh lý viêm thuộc nhóm viêm cột sống trục có thể gây đau lưng kéo dài, thường khởi phát ở người trẻ.

Đặc điểm gợi ý bao gồm đau cải thiện khi vận động, ít cải thiện khi nghỉ ngơi, cứng lưng buổi sáng và đau về đêm.

Tuy nhiên, các triệu chứng này không đủ để tự xác định bệnh. Chẩn đoán còn phụ thuộc bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh học khi phù hợp.

Đặc biệt, cần phân biệt bệnh viêm cột sống với nhiễm trùng cột sống. Đau lưng kèm sốt hoặc biểu hiện nhiễm trùng toàn thân cần được đánh giá sớm vì có thể liên quan đến tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng.

8. Nhiễm trùng hoặc khối u liên quan đến cột sống

Đây là những nguyên nhân ít gặp hơn nhưng có ý nghĩa quan trọng vì có thể cần điều trị khẩn cấp.

Nhiễm trùng cột sống có thể gây đau liên tục, đôi khi kèm sốt, mệt mỏi hoặc triệu chứng thần kinh.

Nguy cơ cần được lưu ý hơn ở người suy giảm miễn dịch, có nhiễm trùng gần đây, sử dụng thuốc tiêm không an toàn hoặc có tiền sử can thiệp tại cột sống.

Khối u tại cột sống hoặc tổn thương di căn cũng có thể gây đau lưng. Nguy cơ cần được đánh giá khi người bệnh có tiền sử ung thư, đau tăng dần, đau khi nghỉ hoặc xuất hiện triệu chứng thần kinh.

Tuy nhiên, đau về đêm hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư. Đây là những dữ kiện cần được bác sĩ đánh giá trong bối cảnh tổng thể.

9. Nguyên nhân ngoài cột sống

Không phải mọi cơn đau vùng lưng đều xuất phát từ hệ cơ xương khớp.

Một số bệnh lý có thể gây đau tại vùng thắt lưng hoặc mạng sườn, bao gồm:

  • Sỏi niệu quản hoặc sỏi thận: Có thể gây đau vùng hông lưng, đôi khi đau quặn lan xuống bụng dưới hoặc bẹn, kèm buồn nôn hoặc tiểu máu.
  • Viêm thận - bể thận: Có thể gây đau vùng hông lưng kèm sốt, rét run, mệt mỏi và triệu chứng đường tiết niệu.
  • Bệnh lý phụ khoa: Một số tình trạng như lạc nội mạc tử cung hoặc bệnh lý vùng chậu có thể gây đau lan ra thắt lưng.
  • Bệnh lý tuyến tiền liệt: Một số trường hợp viêm tuyến tiền liệt hoặc hội chứng đau vùng chậu mạn tính có thể gây đau vùng chậu, tầng sinh môn hay thắt lưng, thường kèm những triệu chứng tiết niệu hoặc sinh dục khác.
  • Bệnh lý ổ bụng hoặc mạch máu: Một số tình trạng nghiêm trọng, chẳng hạn phình động mạch chủ bụng có biến chứng, có thể biểu hiện bằng đau lưng hoặc đau bụng đột ngột dữ dội.

Những nguyên nhân ngoài cột sống cần được nghĩ đến khi triệu chứng đau không phù hợp với đau cơ học thông thường hoặc xuất hiện các biểu hiện toàn thân.

Vị trí đau lưng giúp nhận biết điều gì?

Vị trí đau là một dữ kiện hữu ích khi khai thác bệnh sử, nhưng không thể xác định chính xác nguyên nhân chỉ dựa vào điểm đau.

Đau lưng trên

Đau vùng lưng trên thường xuất hiện quanh hai bả vai hoặc cột sống ngực trên.

Nguyên nhân có thể liên quan đến căng cơ, tư thế, các khớp cột sống ngực hoặc vùng cổ vai.

Nếu đau lưng trên đi kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, ngất hoặc cảm giác đau dữ dội đột ngột, cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ bệnh lý tim mạch, phổi hoặc mạch máu.

Đau lưng giữa

Đau vùng lưng giữa có thể liên quan đến cơ, khớp cột sống ngực, chấn thương hoặc gãy đốt sống.

Một số bệnh lý tại lồng ngực và ổ bụng cũng có thể gây đau lan ra vùng này.

Đau kéo dài, tiến triển hoặc không có đặc điểm cơ học rõ ràng cần được thăm khám, đặc biệt khi người bệnh có yếu tố nguy cơ bệnh lý nghiêm trọng.

Đau thắt lưng

Đây là vị trí đau lưng thường gặp.

Đau có thể xuất hiện sau vận động, mang vác hoặc ngồi lâu. Một số người có cảm giác căng cứng, khó cúi hoặc đau khi thay đổi tư thế.

Nếu đau lan xuống chân kèm tê hoặc yếu cơ, cần đánh giá khả năng tổn thương rễ thần kinh.

Đau lưng bên trái hoặc bên phải

Đau một bên lưng có thể do căng cơ, khớp cột sống hoặc các nguyên nhân ngoài cột sống.

Nếu đau nằm gần vùng hông lưng, kèm sốt, tiểu buốt, tiểu máu hoặc đau quặn lan xuống bẹn, cần nghĩ đến bệnh lý đường tiết niệu.

Tuy nhiên, đau một bên không có nghĩa chắc chắn là sai lệch khớp, sỏi thận hay bất kỳ bệnh lý cụ thể nào.

Phân biệt đau lưng do cơ xương khớp và đau do bệnh thận

Đau do cơ xương khớp và đau liên quan đến thận có thể xuất hiện ở những vùng gần nhau, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn.

Đau lưng cơ học thường có liên quan đến hoạt động, tư thế hoặc vận động. Cơn đau có thể tăng khi cúi, xoay người hoặc nâng vật nặng, đôi khi kèm căng cứng cơ.

Trong khi đó, đau do sỏi đường tiết niệu có thể xuất hiện tại vùng hông lưng, đau dữ dội từng cơn và lan xuống bụng dưới hoặc bẹn. Người bệnh đôi khi có buồn nôn, nôn hoặc tiểu máu.

Viêm thận - bể thận có thể gây đau vùng hông lưng kèm sốt, rét run, mệt mỏi và triệu chứng tiểu tiện bất thường.

Dù vậy, không có dấu hiệu đơn lẻ nào đủ chính xác để tự phân biệt hoàn toàn hai nhóm nguyên nhân.

Không nên tự thực hiện nghiệm pháp vỗ vùng hông lưng rồi kết luận có hay không có bệnh thận. Khi nghi ngờ bệnh lý tiết niệu, bác sĩ có thể cần chỉ định xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu hoặc chẩn đoán hình ảnh phù hợp.

Đặc biệt, đau hông lưng kèm sốt và nghi ngờ tắc nghẽn đường tiết niệu cần được đánh giá khẩn cấp vì có nguy cơ nhiễm trùng nặng.

Những triệu chứng có thể đi kèm đau lưng

Bên cạnh cảm giác đau, người bệnh có thể xuất hiện những biểu hiện khác nhau tùy nguyên nhân.

Đau lan xuống chân: Có thể liên quan đến kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, đặc biệt khi đau theo đường đi từ mông xuống chân.

Tê bì hoặc châm chích: Có thể xuất hiện trong bệnh lý thần kinh, nhưng cần phân biệt với những nguyên nhân khác gây rối loạn cảm giác.

Cứng lưng: Thường gặp sau khi nghỉ lâu hoặc vận động. Đặc điểm cứng lưng buổi sáng kéo dài và cải thiện khi vận động có thể gợi ý bệnh lý viêm trong một số bối cảnh.

Hạn chế vận động: Người bệnh có thể khó cúi, đứng thẳng hoặc xoay người do đau hay co cứng cơ.

Đau khi ho hoặc hắt hơi: Có thể xảy ra trong tình trạng kích thích rễ thần kinh, nhưng không đặc hiệu cho thoát vị đĩa đệm.

Sốt, tiểu tiện bất thường hoặc đau bụng: Có thể gợi ý nguyên nhân ngoài cột sống hoặc bệnh lý cần đánh giá sớm.

Một triệu chứng riêng lẻ hiếm khi đủ để xác định bệnh. Điều quan trọng là sự kết hợp giữa thời điểm khởi phát, diễn tiến và các dấu hiệu đi kèm.

Đau lưng khi nào nguy hiểm và cần đi cấp cứu?

Phần lớn trường hợp đau lưng không phải tình trạng cấp cứu. Tuy nhiên, một số dấu hiệu cho thấy người bệnh có thể đang gặp tổn thương thần kinh, chấn thương hoặc bệnh lý nghiêm trọng.

Những dấu hiệu cần cấp cứu ngay

Người bệnh cần đến khoa cấp cứu nếu đau lưng đi kèm một trong những tình trạng sau:

  • Bí tiểu mới xuất hiện, khó bắt đầu đi tiểu hoặc mất cảm giác buồn tiểu.
  • Tiểu không tự chủ hoặc đại tiện không tự chủ mới xuất hiện.
  • Tê bì hoặc mất cảm giác vùng sinh dục, tầng sinh môn, quanh hậu môn.
  • Yếu hai chân rõ rệt hoặc yếu chân tiến triển nhanh.
  • Đau lưng sau tai nạn hoặc chấn thương nghiêm trọng.
  • Đau lưng kèm đau ngực dữ dội, khó thở, ngất hoặc biểu hiện sốc.

Các triệu chứng rối loạn tiểu tiện, mất cảm giác vùng yên ngựa và yếu chân có thể liên quan đến hội chứng chùm đuôi ngựa, một tình trạng chèn ép thần kinh nghiêm trọng.

Hội chứng này cần được đánh giá cấp cứu, thường bao gồm khám thần kinh và MRI khẩn khi nghi ngờ. Nếu có chỉ định giải ép, thời điểm can thiệp phải được quyết định sớm bởi đội ngũ chuyên khoa.

Không nên trì hoãn đến một mốc thời gian cố định hoặc chờ xuất hiện đầy đủ mọi dấu hiệu mới đi khám.

Các dấu hiệu cấp cứu này được nêu trong hướng dẫn nhận biết đau lưng nguy hiểm của NHS.

Những trường hợp cần khám sớm

Nên được bác sĩ đánh giá sớm nếu đau lưng xuất hiện cùng:

  • Sốt, rét run hoặc cảm giác mệt mỏi rõ rệt.
  • Đau dữ dội đột ngột hoặc tăng nhanh.
  • Tiền sử ung thư và xuất hiện đau lưng mới.
  • Sụt cân không rõ nguyên nhân.
  • Đau liên tục, không cải thiện khi nghỉ hoặc tăng về đêm.
  • Đau sau té ngã, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có nguy cơ loãng xương.
  • Đau hông lưng kèm tiểu máu, tiểu buốt hoặc triệu chứng nhiễm trùng.
  • Tê hoặc yếu chân mới xuất hiện dù chưa có rối loạn đại tiểu tiện.

Các dấu hiệu này không tự động xác định người bệnh mắc bệnh nghiêm trọng, nhưng làm tăng nhu cầu đánh giá lâm sàng và lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân đau lưng như thế nào?

Việc chẩn đoán bắt đầu từ bệnh sử và khám lâm sàng, không phải tất cả người bị đau lưng đều cần chụp MRI.

Khai thác bệnh sử

Bác sĩ thường hỏi về thời điểm đau bắt đầu, vị trí, mức độ, tính chất và thời gian kéo dài.

Những thông tin quan trọng khác bao gồm:

  • Đau xuất hiện sau chấn thương hay không.
  • Hoạt động nào khiến đau tăng hoặc giảm.
  • Có đau lan xuống chân hay không.
  • Có tê bì, yếu cơ hoặc rối loạn cảm giác.
  • Có sốt, sụt cân, tiền sử ung thư hoặc bệnh nền liên quan.
  • Có thay đổi chức năng tiểu tiện, đại tiện.

Các dữ kiện này giúp xác định mức độ nguy cơ và định hướng nguyên nhân.

Khám lâm sàng và khám thần kinh

Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể đánh giá tư thế, dáng đi, tầm vận động cột sống, sức cơ, cảm giác và phản xạ.

Nếu nghi ngờ tổn thương rễ thần kinh, các nghiệm pháp khám chuyên biệt có thể được sử dụng.

Kết quả khám giúp xác định có cần làm thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh hay không.

Khi nào cần chụp X-quang hoặc MRI?

Không phải mọi trường hợp đau lưng đều cần chụp phim.

Theo hướng dẫn NICE NG59 về đau thắt lưng và đau thần kinh tọa, không khuyến cáo chẩn đoán hình ảnh thường quy tại cơ sở không chuyên khoa đối với đau thắt lưng không có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý nghiêm trọng.

X-quang có thể hữu ích khi nghi ngờ tổn thương xương trong những bối cảnh phù hợp.

MRI có giá trị trong đánh giá đĩa đệm, rễ thần kinh, ống sống và một số bệnh lý như nhiễm trùng, khối u hoặc chèn ép thần kinh.

Đối với hội chứng chùm đuôi ngựa hoặc tổn thương thần kinh nghiêm trọng đang tiến triển, MRI có thể cần được thực hiện khẩn cấp.

Ngược lại, khi đau lưng cấp không có dấu hiệu cảnh báo, chụp MRI sớm thường không làm thay đổi hướng điều trị.

Các bất thường trên hình ảnh cũng cần được đối chiếu với triệu chứng, bởi một số thay đổi thoái hóa hoặc phình đĩa đệm có thể xuất hiện ở người không đau.

Những cách giảm đau lưng an toàn tại nhà

Nếu đau lưng mới xuất hiện, mức độ nhẹ đến vừa, không có dấu hiệu cảnh báo và không liên quan đến chấn thương nghiêm trọng, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp chăm sóc ban đầu.

Duy trì vận động trong khả năng chịu đựng

Một trong những nguyên tắc quan trọng là tránh nằm bất động kéo dài.

Người bệnh có thể tiếp tục những hoạt động nhẹ như đi bộ, thay đổi tư thế và sinh hoạt thường ngày trong giới hạn chịu đựng.

Khi đau nhiều, có thể giảm tạm thời những hoạt động làm triệu chứng tăng rõ rệt, nhưng không nên mặc định rằng cần nằm nghỉ hoàn toàn cho đến khi hết đau.

Việc trở lại vận động nên được thực hiện từng bước, phù hợp với khả năng và diễn tiến triệu chứng.

Chườm nóng hoặc chườm lạnh

Chườm nhiệt có thể giúp giảm cảm giác căng cứng và co thắt cơ ở một số người.

Chườm lạnh có thể giúp giảm đau hoặc cảm giác khó chịu sau hoạt động gây kích thích vùng lưng.

Nên dùng khăn ngăn cách giữa túi chườm và da, tránh nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh để hạn chế bỏng và tổn thương da.

Người có giảm cảm giác, rối loạn tuần hoàn hoặc bệnh lý ảnh hưởng khả năng cảm nhận nhiệt cần thận trọng hơn.

Chườm nhiệt chỉ là biện pháp hỗ trợ triệu chứng, không thay thế điều trị nguyên nhân khi có bệnh lý cần can thiệp.

Điều chỉnh hoạt động và tư thế

Không có một tư thế ngồi hoặc nằm duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.

Điều quan trọng là lựa chọn tư thế dễ chịu, thay đổi vị trí thường xuyên và tránh duy trì một tư thế quá lâu nếu gây đau.

Khi cần nâng vật, nên đưa vật lại gần cơ thể, sử dụng sự phối hợp của hông và chân, đồng thời tránh xoay vặn thân mình đột ngột khi đang chịu tải lớn.

Người làm việc bàn giấy có thể xen kẽ những khoảng đứng dậy và đi lại ngắn thay vì ngồi liên tục.

Tập luyện nhẹ nhàng

Những bài tập vận động nhẹ có thể giúp duy trì độ linh hoạt và hỗ trợ phục hồi chức năng.

Có thể bắt đầu bằng đi bộ hoặc các động tác vận động cột sống trong phạm vi không làm đau tăng đáng kể.

Tuy nhiên, không có một bài tập nào phù hợp cho mọi nguyên nhân đau lưng.

Một động tác kéo giãn có thể dễ chịu với người bị căng cơ nhưng lại làm tăng đau lan chân ở người có kích thích rễ thần kinh.

Nếu bài tập gây đau nhói, tê lan, yếu chân hoặc triệu chứng tăng rõ, nên ngừng và được đánh giá trước khi tiếp tục.

Người có chấn thương, nghi ngờ gãy xương, bệnh lý thần kinh tiến triển hoặc dấu hiệu nhiễm trùng không nên tự thực hiện chương trình tập luyện để thay thế khám bệnh.

Các biện pháp tự chăm sóc phù hợp được trình bày trong hướng dẫn giảm đau lưng của NHS.

Điều trị đau lưng theo từng nguyên nhân

Không có một phương pháp điều trị duy nhất phù hợp với tất cả trường hợp đau lưng.

Hướng điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng chức năng, thời gian đau, bệnh nền và nguy cơ biến chứng.

Điều trị không dùng thuốc

Đối với đau thắt lưng không đặc hiệu, các biện pháp không dùng thuốc đóng vai trò quan trọng.

Chương trình điều trị có thể bao gồm vận động trị liệu, tập tăng cường sức mạnh và sức bền cơ, cải thiện khả năng thực hiện hoạt động thường ngày và hướng dẫn tự quản lý triệu chứng.

Ở người đau kéo dài, việc đánh giá giấc ngủ, mức độ căng thẳng, nỗi sợ vận động và ảnh hưởng đến công việc cũng có thể giúp xây dựng kế hoạch phục hồi phù hợp.

Vật lý trị liệu cần được điều chỉnh theo từng người, không nên áp dụng chung một nhóm bài tập cho mọi bệnh lý cột sống.

Sử dụng thuốc giảm đau

Một số thuốc có thể được cân nhắc nhằm kiểm soát triệu chứng trong thời gian cần thiết.

Đối với đau thắt lưng, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) đường uống có thể được bác sĩ xem xét khi phù hợp.

Tuy nhiên, nhóm thuốc này có nguy cơ gây kích ứng, loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, ảnh hưởng chức năng thận, huyết áp và nguy cơ tim mạch ở một số người.

Việc lựa chọn thuốc cần xem xét tuổi, bệnh nền, thuốc đang sử dụng, thai kỳ và nguy cơ tương tác thuốc.

Theo NICE NG59, nếu sử dụng NSAID đường uống để điều trị đau thắt lưng, nên lựa chọn liều có hiệu quả thấp nhất trong thời gian ngắn nhất có thể, đồng thời đánh giá nguy cơ và nhu cầu bảo vệ dạ dày.

Paracetamol đơn độc không được NICE khuyến cáo là lựa chọn điều trị đau thắt lưng không đặc hiệu.

Thuốc opioid không được khuyến cáo thường quy cho đau lưng và không nên sử dụng kéo dài để điều trị đau thắt lưng mạn tính.

Đối với đau thần kinh tọa, hiệu quả và nguy cơ của các nhóm thuốc có những khác biệt quan trọng. NICE không khuyến cáo thường quy gabapentinoid, corticosteroid đường uống hoặc benzodiazepine để điều trị đau thần kinh tọa.

Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều thuốc giảm đau hoặc tăng liều khi chưa được hướng dẫn.

Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu có thể giúp cải thiện khả năng vận động và thực hiện hoạt động thường ngày.

Chương trình điều trị có thể tập trung vào:

  • Tăng cường sức mạnh cơ thân mình và cơ vùng hông.
  • Cải thiện khả năng vận động và kiểm soát chuyển động.
  • Tăng dần sức chịu đựng khi thực hiện hoạt động.
  • Hướng dẫn điều chỉnh tải trọng trong lao động và sinh hoạt.
  • Xây dựng kế hoạch duy trì vận động lâu dài.

Các kỹ thuật điều trị bằng tay có thể được cân nhắc trong một số trường hợp như thành phần của chương trình điều trị có tập luyện, thay vì sử dụng như biện pháp duy nhất.

Không nên mặc định kéo giãn cột sống bằng máy, siêu âm điều trị hoặc điện xung là những phương pháp bắt buộc hoặc có hiệu quả chắc chắn cho mọi người đau lưng.

Khi nào cần can thiệp hoặc phẫu thuật?

Phần lớn trường hợp đau lưng không đặc hiệu không cần phẫu thuật.

Can thiệp có thể được xem xét khi xác định được bệnh lý cụ thể và có chỉ định phù hợp.

Ví dụ, người bị đau thần kinh tọa do chèn ép rễ thần kinh có thể được đánh giá khả năng phẫu thuật giải ép nếu điều trị bảo tồn không cải thiện đau hoặc chức năng và kết quả hình ảnh phù hợp triệu chứng.

Một số tình trạng như hội chứng chùm đuôi ngựa, tổn thương thần kinh tiến triển, nhiễm trùng cột sống hoặc mất vững cột sống có thể cần đánh giá ngoại khoa khẩn cấp.

Phẫu thuật có thể mang lại lợi ích ở người được lựa chọn đúng chỉ định, nhưng cũng có những rủi ro như nhiễm trùng, chảy máu, tổn thương thần kinh hoặc không cải thiện triệu chứng như kỳ vọng.

Quyết định điều trị cần dựa trên đánh giá chuyên khoa và thảo luận về lợi ích, nguy cơ cùng những lựa chọn thay thế.

Đau lưng khi mang thai có nguy hiểm không?

Đau lưng là triệu chứng thường gặp trong thai kỳ.

Những thay đổi về trọng lượng cơ thể, tư thế, tải trọng và độ mềm dẻo của dây chằng có thể góp phần gây đau vùng thắt lưng hoặc vùng chậu.

Đa số trường hợp liên quan đến những thay đổi cơ học trong thai kỳ, nhưng không nên xem tất cả triệu chứng đau lưng ở phụ nữ mang thai là sinh lý.

Nếu đau nhiều, kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, thai phụ nên được thăm khám để đánh giá nguyên nhân và lựa chọn biện pháp giảm đau phù hợp.

Vật lý trị liệu không phải chống chỉ định tuyệt đối trong thai kỳ. Các bài tập và chương trình phục hồi chức năng dành riêng cho phụ nữ mang thai có thể được sử dụng khi phù hợp với tình trạng sản khoa.

Theo hướng dẫn của NHS về đau lưng khi mang thai, thai phụ có thể được hướng dẫn những bài tập nhẹ và chuyển đến chuyên gia vật lý trị liệu sản khoa khi cần.

Cần được đánh giá khẩn khi đau lưng kèm ra máu âm đạo, sốt, đau khi tiểu, đau vùng hông lưng hoặc dấu hiệu nghi ngờ chuyển dạ sớm. Nếu có mất cảm giác vùng sinh dục, yếu chân nghiêm trọng hoặc rối loạn đại tiểu tiện mới xuất hiện, cần cấp cứu ngay.

Thai phụ không nên tự dùng NSAID hoặc các thuốc giảm đau khác nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Làm thế nào để hạn chế đau lưng tái phát?

Việc phòng ngừa đau lưng không chỉ tập trung vào giữ lưng thẳng hoặc tránh một vài động tác nhất định.

Cột sống cần có khả năng vận động và thích nghi với các hoạt động thường ngày. Vì vậy, mục tiêu quan trọng là duy trì thể lực và điều chỉnh tải trọng phù hợp.

Một số thói quen có thể hỗ trợ sức khỏe vùng lưng bao gồm:

  • Duy trì vận động thể chất đều đặn và phù hợp khả năng.
  • Tập tăng cường sức mạnh các nhóm cơ thân mình, hông và chân.
  • Tăng dần khối lượng vận động thay vì thay đổi đột ngột.
  • Tránh ngồi hoặc đứng bất động quá lâu nếu gây khó chịu.
  • Điều chỉnh cách nâng vật và tổ chức công việc phù hợp.
  • Duy trì cân nặng hợp lý và hạn chế hút thuốc.
  • Chú ý giấc ngủ, mức độ căng thẳng và các yếu tố ảnh hưởng đến phục hồi.

Với người từng bị đau lưng tái phát, chương trình tập luyện nên được cá thể hóa dựa trên khả năng vận động, công việc và những yếu tố làm triệu chứng xuất hiện trở lại.

Không có phương pháp nào bảo đảm phòng ngừa hoàn toàn đau lưng, nhưng duy trì hoạt động thể chất và khả năng vận động là những yếu tố quan trọng đối với sức khỏe cơ xương khớp.

Câu hỏi thường gặp về đau lưng

Đau lưng kéo dài bao lâu thì nên đi khám?

Nếu đau lưng không cải thiện sau vài tuần tự chăm sóc, tái phát nhiều lần hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, người bệnh nên được thăm khám.

Không cần chờ đủ một khoảng thời gian cố định nếu đau ngày càng nặng hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường. Những dấu hiệu cấp cứu cần được đánh giá ngay từ khi xuất hiện.

Đau lưng có phải dấu hiệu bệnh thận không?

Có thể, nhưng không phải mọi cơn đau lưng đều liên quan đến thận.

Bệnh lý thận và đường tiết niệu thường cần được nghĩ đến khi đau vùng hông lưng kèm sốt, tiểu buốt, tiểu máu hoặc đau quặn lan xuống bẹn.

Việc xác định nguyên nhân có thể cần khám lâm sàng và xét nghiệm nước tiểu hoặc hình ảnh học.

Đau lưng có nên nằm nghỉ hoàn toàn không?

Thông thường không nên nằm bất động kéo dài đối với đau lưng không đặc hiệu không có dấu hiệu nguy hiểm.

Duy trì vận động nhẹ trong khả năng chịu đựng và từng bước trở lại hoạt động thường ngày thường có lợi hơn nghỉ giường kéo dài.

Nếu đau xuất hiện sau chấn thương hoặc kèm dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý nghiêm trọng, cần được đánh giá trước khi vận động trở lại.

Đau lưng có cần chụp MRI không?

Không phải trường hợp nào cũng cần chụp MRI.

MRI thường được cân nhắc khi có nghi ngờ bệnh lý nghiêm trọng, tổn thương thần kinh đáng kể hoặc khi kết quả dự kiến có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị.

Đối với đau thắt lưng cấp không có dấu hiệu cảnh báo, chụp MRI thường quy không được khuyến cáo.

Đau lưng có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân.

Đau lưng do căng cơ hoặc đau cấp không đặc hiệu thường có tiên lượng thuận lợi, trong khi một số bệnh lý cột sống hoặc tình trạng đau mạn tính có thể cần chương trình điều trị và phục hồi lâu dài.

Mục tiêu điều trị không chỉ là giảm đau mà còn cải thiện vận động, duy trì chức năng và hạn chế những đợt tái phát ảnh hưởng đến cuộc sống.

Kết luận

Đau lưng có thể xuất phát từ những nguyên nhân thường gặp như căng cơ, quá tải vận động hoặc bệnh lý cột sống. Tuy nhiên, một số trường hợp liên quan đến rối loạn thần kinh, nhiễm trùng, gãy xương hoặc bệnh lý ngoài cột sống cần được nhận biết và xử trí kịp thời.

Với đau lưng không có dấu hiệu cảnh báo, duy trì vận động phù hợp và chăm sóc bảo tồn thường là hướng tiếp cận ban đầu. Nếu đau kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Đặc biệt, đau lưng kèm bí tiểu mới xuất hiện, mất cảm giác vùng sinh dục, rối loạn đại tiểu tiện hoặc yếu chân tiến triển là những dấu hiệu cần được đánh giá cấp cứu, không nên tự điều trị hoặc chờ triệu chứng tự cải thiện.