Viêm tuyến tiền liệt là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách chữa

Viêm tuyến tiền liệt là tình trạng viêm ở tuyến tiền liệt, có thể do nhiễm vi khuẩn hoặc không liên quan đến nhiễm khuẩn. Người bệnh có thể đau vùng chậu, tiểu buốt, tiểu nhiều lần hoặc đau khi xuất tinh; một số trường hợp không có triệu chứng. Cách điều trị phụ thuộc vào loại bệnh và nguyên nhân, không phải trường hợp nào cũng cần kháng sinh.

Tuyến tiền liệt là tuyến nằm dưới bàng quang, bao quanh đoạn đầu niệu đạo ở nam giới, tham gia sản xuất dịch góp phần tạo nên tinh dịch. Viêm tại tuyến này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, giấc ngủ và đời sống tình dục. Những biểu hiện kể trên không đặc hiệu, vì vậy cần khám để phân biệt với nhiễm trùng đường tiểu, tăng sản lành tính tuyến tiền liệt và các bệnh khác.

Bệnh viêm tuyến tiền liệt là gì?

Viêm tuyến tiền liệt (prostatitis) là nhóm tình trạng gây viêm hoặc đau liên quan đến tuyến tiền liệt và vùng chậu. Theo phân loại do NIDDK trình bày, bệnh gồm bốn nhóm: viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn, viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn, viêm tuyến tiền liệt mạn/hội chứng đau vùng chậu mạn tính (CP/CPPS), và viêm tuyến tiền liệt không triệu chứng.

Bệnh có thể gặp ở nam giới trưởng thành nhiều độ tuổi, không chỉ từ 35 tuổi trở lên. Trong đó, hội chứng đau vùng chậu mạn tính thường gặp hơn tình trạng nhiễm khuẩn kéo dài. Việc xác định đúng nhóm bệnh là bước quan trọng trước khi lựa chọn điều trị.

Nguyên nhân gây ra bệnh viêm tuyến tiền liệt

Nguyên nhân khác nhau tùy thể bệnh. Viêm tuyến tiền liệt cấp hoặc mạn do vi khuẩn thường xuất phát từ vi khuẩn đường tiết niệu xâm nhập tuyến tiền liệt. Nhiễm trùng tiểu tái diễn, một số bất thường gây cản trở dòng tiểu hoặc can thiệp đường tiết niệu có thể liên quan đến nguy cơ nhiễm khuẩn.

Với viêm tuyến tiền liệt mạn/hội chứng đau vùng chậu mạn tính, nguyên nhân chưa được xác định đầy đủ. Những cơ chế được nghiên cứu bao gồm rối loạn điều hòa đau, căng cơ sàn chậu, phản ứng viêm và yếu tố tâm lý; không thể mặc định do vi khuẩn.

• Thủ dâm: Không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy thủ dâm thường xuyên tự nó gây viêm tuyến tiền liệt. Nếu hoạt động tình dục làm tăng đau, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về cách điều chỉnh phù hợp.
• Suy giảm miễn dịch: Có thể làm tăng nguy cơ một số nhiễm trùng, nhưng không giải thích mọi trường hợp viêm tuyến tiền liệt.
• Viêm niệu đạo, viêm bàng quang: Nhiễm trùng đường tiểu có thể liên quan đến viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn.
• Rượu bia, thuốc lá và sinh hoạt: Một số chất kích thích có thể làm nặng triệu chứng ở người nhạy cảm; không nên khẳng định chúng là nguyên nhân trực tiếp gây viêm do vi khuẩn.
• Quan hệ tình dục không an toàn: Một số tác nhân lây truyền qua đường tình dục có thể gây viêm niệu đạo và đôi khi liên quan đến triệu chứng ở tuyến tiền liệt. Quan hệ không dùng bao cao su làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn lây truyền qua đường tình dục, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị viêm tuyến tiền liệt.

Triệu chứng của bệnh viêm tuyến tiền liệt

Triệu chứng khác nhau tùy người và thể bệnh; một số trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ. Những biểu hiện cần chú ý gồm:

• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, tiểu nhiều lần hoặc tiểu đêm; đôi khi dòng tiểu yếu, khó bắt đầu đi tiểu.
• Đau hoặc tức vùng tầng sinh môn, bụng dưới, bẹn, dương vật, bìu hoặc thắt lưng.
• Đau trong hoặc sau khi xuất tinh; đôi khi có máu trong tinh dịch, cần được đánh giá vì có nhiều nguyên nhân khác nhau.
• Giảm hứng thú tình dục, khó chịu khi quan hệ hoặc ảnh hưởng tâm lý do đau kéo dài; đây không phải dấu hiệu chẩn đoán riêng của viêm tuyến tiền liệt.
• Trong viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn, có thể sốt, rét run, đau mỏi toàn thân, buồn nôn và khó tiểu rõ rệt.

Mệt mỏi, chán ăn hoặc thay đổi tinh dịch không đủ để tự chẩn đoán bệnh. Triệu chứng cũng có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiết niệu và sinh dục khác.

Dấu hiệu nhận biết viêm tuyến tiền liệt và khi nào cần đi khám

Nam giới ở bất kỳ độ tuổi trưởng thành nào có đau vùng chậu kèm rối loạn tiểu tiện hoặc đau khi xuất tinh kéo dài nên được thăm khám. Bác sĩ khai thác thời gian khởi phát, triệu chứng tiết niệu, tiền sử nhiễm trùng và nguy cơ lây truyền qua đường tình dục; sau đó cân nhắc khám thực thể, xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu và xét nghiệm khác theo chỉ định.

Cần được đánh giá y tế khẩn cấp khi sốt hoặc rét run kèm tiểu buốt, đau nhiều, bí tiểu hoàn toàn, tiểu ra máu hoặc tình trạng toàn thân xấu đi. Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn có thể là nhiễm trùng nặng; không nên trì hoãn điều trị hoặc tự dùng kháng sinh. Không xoa bóp tuyến tiền liệt khi nghi ngờ viêm cấp do vi khuẩn vì có nguy cơ gây nhiễm khuẩn huyết.

Phân biệt triệu chứng viêm tuyến tiền liệt cấp tính và mạn tính

Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn

Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột: sốt, rét run, mệt nhiều, đau tầng sinh môn hoặc vùng chậu, tiểu buốt và tiểu khó. Một số người bị bí tiểu. Đây là tình trạng cần khám sớm, đôi khi cần nhập viện và dùng kháng sinh đường tĩnh mạch.

Viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn

Triệu chứng thường nhẹ hơn nhưng kéo dài hoặc tái phát, như tiểu nhiều lần, tiểu buốt, đau vùng chậu và đau khi xuất tinh. Có thể có những đợt nhiễm trùng tiểu lặp lại với cùng tác nhân; việc cấy nước tiểu giúp định hướng điều trị.

Viêm tuyến tiền liệt mạn/hội chứng đau vùng chậu mạn tính

Đặc điểm chính là đau hoặc khó chịu ở vùng chậu kéo dài ít nhất ba tháng, có thể kèm triệu chứng tiểu tiện và tình dục, nhưng thường không xác định được vi khuẩn gây bệnh. Không thể dựa chỉ vào việc có hay không có sốt để phân biệt chính xác các thể mạn tính.

Tác hại của viêm tuyến tiền liệt với sức khỏe

Ảnh hưởng tùy thuộc thể bệnh, mức độ và việc điều trị. Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn có thể gây bí tiểu, áp xe tuyến tiền liệt hoặc nhiễm khuẩn huyết. Một số trường hợp nhiễm trùng có thể liên quan đến viêm các cơ quan sinh dục lân cận như mào tinh hoàn; không phải ai mắc bệnh cũng gặp biến chứng này.

Đau kéo dài và rối loạn tiểu tiện có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, khả năng làm việc và đời sống tình dục. Tình trạng đau hoặc viêm đôi khi liên quan đến thay đổi một số chỉ số tinh dịch, nhưng vô sinh không phải hậu quả tất yếu. Cần đánh giá riêng nếu hai vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con.

Viêm tuyến tiền liệt không được xem là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến ung thư tuyến tiền liệt. Ngược lại, một số triệu chứng có thể trùng lặp với những bệnh nghiêm trọng khác nên cần được kiểm tra. Cũng không có cơ sở để khẳng định người mắc viêm tuyến tiền liệt tất yếu bị suy thận, liệt dương, xuất tinh ngược hoặc xuất tinh sớm.

Người đọc có thể tham khảo thêm thông tin về các cơ sở khám nam khoa tại Hà Nội và chi phí khám nam khoa; việc lựa chọn nơi khám cần dựa trên giấy phép hoạt động và chuyên môn phù hợp.

Cách chữa trị viêm tuyến tiền liệt hiệu quả

Điều trị phụ thuộc vào phân loại bệnh, mức độ triệu chứng, kết quả xét nghiệm và các bệnh đi kèm. Hướng dẫn EAU về nhiễm trùng tiết niệu khuyến nghị điều trị kháng sinh phù hợp đối với viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn, trong khi hội chứng đau vùng chậu mạn tính thường cần cách tiếp cận đa mô thức.

1. Thảo dược và các biện pháp tại nhà

Bài thuốc dân gian từ bông mã đề, râu ngô, vỏ dưa hấu, dâu tươi hay ý dĩ thường được truyền miệng với mục đích lợi tiểu hoặc giảm khó chịu. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chất lượng đủ để coi các công thức này là phương pháp điều trị viêm tuyến tiền liệt, đặc biệt là nhiễm khuẩn cấp. Không có cơ sở xác nhận chúng “không có tác dụng phụ”, “thải độc” hoặc giúp khỏi viêm. Vì vậy, không nên tự sắc uống theo liều truyền miệng để thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.

Các biện pháp hỗ trợ có thể gồm uống nước phù hợp tình trạng sức khỏe, giảm rượu bia hoặc caffeine nếu làm nặng tiểu gấp, tránh ngồi lâu nếu gây đau, tắm nước ấm và quản lý căng thẳng. Người có bệnh tim, thận hoặc cần hạn chế dịch nên hỏi bác sĩ về lượng nước uống.

2. Điều trị bằng thuốc

Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn cần kháng sinh do bác sĩ chỉ định; trường hợp nặng có thể cần nhập viện. Kháng sinh có thể được điều chỉnh theo kết quả cấy và kháng sinh đồ, chức năng thận, tiền sử dị ứng và nguy cơ kháng thuốc. Viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn thường cần thời gian điều trị dài hơn. Không tự dùng hoặc ngừng kháng sinh giữa chừng.

Đối với hội chứng đau vùng chậu mạn tính không chứng minh được nhiễm khuẩn, việc dùng kháng sinh lặp đi lặp lại thường không mang lại lợi ích. Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giảm đau, thuốc chẹn alpha khi có triệu chứng tiểu tiện phù hợp và những phương pháp khác tùy biểu hiện; các thuốc đều có chỉ định và tác dụng không mong muốn riêng.

3. Vật lý trị liệu và can thiệp khi cần

Vật lý trị liệu sàn chậu, kỹ thuật thư giãn, vận động phù hợp và hỗ trợ tâm lý có thể có ích cho một số người mắc hội chứng đau vùng chậu mạn tính, nhất là khi có căng cơ sàn chậu. Không phải bài tập tăng sức cơ nào cũng phù hợp; nên được chuyên gia đánh giá trước khi luyện tập.

Phẫu thuật không phải phương pháp thường quy cho viêm tuyến tiền liệt. Can thiệp chỉ được cân nhắc trong các biến chứng hoặc tình huống chọn lọc như dẫn lưu áp xe hoặc giải quyết tắc nghẽn đường tiểu, dựa trên chỉ định chuyên khoa.

Điều trị viêm tuyến tiền liệt: Tại sao chỉ uống thuốc đôi khi chưa đủ?

Ở viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn, hiệu quả kháng sinh phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, khả năng thuốc đạt nồng độ phù hợp trong mô, tính nhạy cảm của vi khuẩn và việc tuân thủ liệu trình. Tuy nhiên, không nên quy mọi trường hợp tái phát cho một “lớp màng lipid dày” ngăn cản thuốc. Nếu triệu chứng dai dẳng, bác sĩ cần đánh giá lại chẩn đoán, khả năng nhiễm khuẩn tái diễn, yếu tố tắc nghẽn và bệnh lý khác.

Ở hội chứng đau vùng chậu mạn tính, triệu chứng có thể liên quan đến nhiều cơ chế ngoài nhiễm trùng. Vì vậy, kết hợp kiểm soát đau, điều chỉnh triệu chứng tiểu tiện, vật lý trị liệu sàn chậu và chăm sóc sức khỏe tâm lý khi phù hợp có thể cần thiết hơn việc chỉ sử dụng thuốc kháng sinh.

Hệ thống CIS và điện trường ZYT có phải điều trị chuẩn?

Một số nội dung quảng bá mô tả các thiết bị mang tên CIS hoặc ZYT có khả năng “khơi thông tuyến”, làm kháng sinh thẩm thấu gấp 10 lần, giảm đau sau 1–2 liệu trình, ngăn tái phát 98% hay tiêu diệt 99% vi khuẩn. Các tuyên bố cụ thể này không được chứng minh bằng nguồn thử nghiệm lâm sàng đáng tin cậy trong bài gốc, và các thiết bị nêu trên không phải lựa chọn điều trị chuẩn được nêu trong hướng dẫn EAU về viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn.

Không nên coi quảng cáo công nghệ cao là bằng chứng thay thế chẩn đoán hoặc điều trị đã được đánh giá. Trước khi cân nhắc bất kỳ thủ thuật hoặc thiết bị hỗ trợ nào, người bệnh cần trao đổi về chỉ định, bằng chứng hiệu quả, nguy cơ, chi phí và những lựa chọn thay thế với bác sĩ chuyên khoa.

Tóm lại, viêm tuyến tiền liệt có nhiều thể bệnh với cách xử trí khác nhau. Khám chuyên khoa tiết niệu khi xuất hiện triệu chứng kéo dài, và khám khẩn cấp khi sốt kèm đau tiểu, bí tiểu hoặc đau nhiều, giúp phát hiện tình trạng cần điều trị kịp thời.