Đau bụng trước khi có kinh nguyệt: Nguyên nhân và cách giảm đau

Đau bụng trước khi có kinh nguyệt thường là cảm giác đau âm ỉ hoặc co thắt ở bụng dưới xuất hiện ngay trước kỳ kinh, có thể lan ra lưng và đùi. Phần lớn liên quan đến co bóp tử cung và có thể giảm bằng chườm ấm, vận động nhẹ hoặc thuốc giảm đau phù hợp. Tuy nhiên, đau dữ dội, tăng dần hoặc kèm sốt, ngất hay chảy máu bất thường cần được đánh giá y tế.

Đau bụng trước khi có kinh nguyệt là bị làm sao?

Đau bụng kinh (thống kinh) là cơn đau vùng bụng dưới xuất hiện ngay trước hoặc trong những ngày đầu hành kinh. Đau có thể âm ỉ hoặc co thắt, mức độ khác nhau giữa mỗi người. Đau bắt đầu trước kỳ kinh vài ngày, kéo dài sau kỳ kinh hoặc ngày càng nặng cần được xem xét nguyên nhân khác, thay vì mặc nhiên coi là biểu hiện tiền kinh nguyệt.

Ở đau bụng kinh nguyên phát, chất prostaglandin được giải phóng từ niêm mạc tử cung làm tử cung co bóp, gây đau. Cơn đau thường rõ vào thời điểm bắt đầu ra máu kinh và giảm dần trong vài ngày đầu. Căng thẳng, thiếu ngủ có thể ảnh hưởng cảm nhận cơn đau nhưng không đủ để chẩn đoán nguyên nhân. Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), đau bụng kinh thứ phát có thể do các bệnh lý tại cơ quan sinh sản.

• Đau nhẹ, thoáng qua: Có thể gặp ở đau bụng kinh nguyên phát; đôi khi đi kèm đau lưng, mệt mỏi hoặc căng tức ngực trong giai đoạn trước kỳ kinh.
• Đau kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt: Nên đánh giá nếu cơn đau tái diễn, ngày càng tăng, xuất hiện từ lâu trước kỳ kinh hoặc không giảm sau khi hết kinh.
• Đau dữ dội hoặc có triệu chứng toàn thân: Đau đột ngột, sốt, ớn lạnh, chóng mặt, ngất, chảy máu nhiều hoặc đau lệch một bên cần được khám sớm, có trường hợp cần cấp cứu. Nguyên nhân có thể bao gồm lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung, viêm vùng chậu, bệnh lý buồng trứng hoặc biến chứng liên quan thai kỳ.

Phân biệt đau bụng sắp có kinh và dấu hiệu mang thai sớm

Đau bụng dưới, căng ngực, mệt mỏi và buồn nôn có thể gặp cả trước kỳ kinh lẫn khi mang thai sớm. Chỉ dựa vào thời điểm đau, màu sắc quầng vú hoặc mức độ đau không thể xác định mang thai.

Đau bụng trước kỳ kinh

Cơn đau thường xuất hiện ngay trước khi hành kinh hoặc trong 1–2 ngày đầu có kinh, có thể lan ra lưng và đùi. Hội chứng tiền kinh nguyệt (PMS) có thể kèm căng ngực, thay đổi tâm trạng, đầy bụng; PMS và thống kinh là hai khái niệm liên quan nhưng không đồng nhất.

Đau bụng khi có khả năng mang thai

Mang thai sớm có thể gây khó chịu nhẹ ở vùng bụng dưới, nhưng triệu chứng này không đặc hiệu. Nếu trễ kinh hoặc có quan hệ tình dục có khả năng thụ thai, nên thử thai theo hướng dẫn của bộ xét nghiệm và khám khi kết quả hoặc triệu chứng chưa rõ. Đau một bên bụng dưới không phải dấu hiệu đặc trưng để khẳng định thai làm tổ. Nếu có khả năng mang thai kèm đau một bên, ra máu âm đạo, đau vai, choáng hoặc ngất, cần đi cấp cứu vì phải loại trừ thai ngoài tử cung. Xem hướng dẫn triệu chứng thai ngoài tử cung của NHS.

Khi nào đau bụng kinh là dấu hiệu bệnh lý cần lưu ý?

Không thể phân biệt chắc chắn đau bụng kinh nguyên phát và thứ phát chỉ bằng mức độ đau. Tuy nhiên, một số đặc điểm giúp nhận biết khi cần thăm khám:

• Thời điểm: Đau nguyên phát thường bắt đầu sát kỳ kinh và giảm trong vài ngày đầu; đau xuất hiện sớm nhiều ngày, kéo dài sau kỳ kinh hoặc xảy ra ngoài kỳ kinh cần được đánh giá.
• Mức độ: Đau khiến phải nghỉ học, nghỉ làm, ngày càng nặng qua các chu kỳ hoặc không cải thiện với biện pháp thường dùng là lý do đi khám.
• Triệu chứng kèm theo: Sốt, khí hư bất thường, đau khi quan hệ hoặc đi tiểu, đại tiện, rong kinh, ra máu giữa kỳ hay choáng ngất gợi ý cần tìm nguyên nhân. Màu máu kinh sẫm hoặc có cục máu đơn độc không đủ để chẩn đoán bệnh.

1. Lạc nội mạc tử cung

Đây là tình trạng mô tương tự niêm mạc tử cung hiện diện ngoài tử cung, có thể gây phản ứng viêm và đau vùng chậu. Các biểu hiện thường gặp gồm đau kinh đáng kể, đau sâu khi quan hệ, đau khi đại tiện hoặc tiểu tiện theo chu kỳ; một số người có khó khăn trong việc thụ thai. Không phải mọi trường hợp đều đau dữ dội hoặc vô sinh.

2. U xơ tử cung

U xơ tử cung là khối u lành tính của cơ tử cung, nhiều trường hợp không có triệu chứng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể bị kinh nhiều hoặc kéo dài, cảm giác nặng vùng chậu, tiểu nhiều lần và đôi khi đau bụng. Việc đánh giá phụ thuộc vị trí, kích thước khối u và triệu chứng; có thể tham khảo thêm thông tin về u xơ tử cung.

3. Viêm vùng chậu (PID)

Viêm vùng chậu thường do nhiễm khuẩn lan lên đường sinh dục trên, bao gồm một số tác nhân lây truyền qua đường tình dục. Triệu chứng có thể là đau vùng bụng dưới, khí hư bất thường, đau khi quan hệ, chảy máu giữa kỳ hoặc sốt; đôi khi biểu hiện rất kín đáo. Viêm vùng chậu cần được khám và điều trị kháng sinh phù hợp để hạn chế biến chứng, trong đó có ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Xem thông tin về viêm vùng chậu của NHS.

Các nguyên nhân khác cần xem xét

Lạc tuyến trong cơ tử cung, u nang buồng trứng, nhiễm trùng tiết niệu hoặc vấn đề tiêu hóa cũng có thể gây đau vùng bụng dưới gần kỳ kinh. Với người có khả năng mang thai, cần cân nhắc nguyên nhân liên quan thai kỳ. Không phải mọi cơn đau đều là bệnh phụ khoa.

Cách khắc phục đau bụng trước ngày có kinh nguyệt

Với đau nhẹ, có tính chu kỳ và không có dấu hiệu cảnh báo, có thể thử chăm sóc tại nhà và theo dõi thời điểm, mức độ đau trong vài chu kỳ. Việc ghi lại ngày bắt đầu kỳ kinh, ngày xuất hiện đau, lượng máu kinh, các triệu chứng kèm theo và đáp ứng điều trị giúp bác sĩ đánh giá tốt hơn. Những thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt cũng nên được ghi nhận.

Nếu đau ảnh hưởng sinh hoạt hoặc kéo dài, nên khám sản phụ khoa. Bác sĩ có thể khai thác bệnh sử, khám phù hợp, thử thai khi có khả năng mang thai, xét nghiệm khi nghi nhiễm trùng và chỉ định siêu âm khi cần. Siêu âm không phải lúc nào cũng phát hiện được lạc nội mạc tử cung; việc chẩn đoán phụ thuộc tổng hợp triệu chứng và thăm khám.

Đối với đau bụng kinh nguyên phát, thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen hoặc naproxen có thể có ích vì làm giảm tổng hợp prostaglandin. Các thuốc này không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt người có bệnh loét dạ dày, bệnh thận, dị ứng NSAID hoặc đang mang thai; nên hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng và tuân thủ hướng dẫn. Một số phương pháp nội tiết có thể được bác sĩ cân nhắc tùy nhu cầu tránh thai và tình trạng sức khỏe. Nếu đau do bệnh lý, điều trị tùy nguyên nhân, không đồng nghĩa ai cũng cần phẫu thuật.

Một số bệnh như lạc nội mạc tử cung hoặc viêm vùng chậu có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản, nhưng không thể suy ra rằng mọi trường hợp đau kinh sẽ dẫn đến vô sinh hiếm muộn. Cần phát hiện và điều trị đúng bệnh thay vì tự dùng thuốc kéo dài. Có thể tìm hiểu thêm về các tình trạng viêm nhiễm phụ khoa thường gặp. Hướng dẫn điều trị đau bụng kinh được trình bày tại NHS – Period pain.

7 cách hỗ trợ giảm đau bụng kinh tại nhà không dùng thuốc

Những cách dưới đây có thể giúp giảm cảm giác khó chịu do đau bụng kinh nhẹ; hiệu quả khác nhau giữa từng người và không thay thế việc khám khi có dấu hiệu bất thường.

1. Chườm ấm vùng bụng dưới

Đặt túi chườm ấm hoặc chai nước ấm được bọc khăn lên vùng bụng dưới khoảng 15–20 phút, kiểm tra nhiệt thường xuyên để tránh bỏng. Không dùng nước quá nóng hoặc đặt nguồn nhiệt trực tiếp lên da, đặc biệt khi ngủ.

2. Uống trà gừng ấm

Có thể pha vài lát gừng với nước ấm, thêm chút mật ong nếu thích. Thức uống ấm có thể tạo cảm giác dễ chịu; tuy nhiên, bằng chứng về khả năng giảm đau kinh của một tách trà gừng tại nhà còn hạn chế, không nên coi là biện pháp điều trị thay thuốc.

3. Massage bụng nhẹ nhàng

Xoa nhẹ vùng bụng dưới hoặc lưng trong vài phút nếu thấy dễ chịu, tránh ấn mạnh khi đau tăng. Tinh dầu hoặc dầu nóng không cần thiết và có thể gây kích ứng da.

4. Điều chỉnh tư thế nằm

Thử nằm nghiêng, co gối nhẹ hoặc kê gối dưới đầu gối khi nằm ngửa để tìm tư thế thoải mái. Không có tư thế duy nhất được chứng minh hiệu quả cho tất cả mọi người.

5. Ăn uống đủ chất, bổ sung thực phẩm chứa magiê và kali

Duy trì bữa ăn cân đối; chuối, rau xanh và các loại hạt có thể góp phần cung cấp khoáng chất. Chưa có bằng chứng đủ mạnh rằng ăn ngay một quả chuối hoặc vài miếng sô-cô-la đen sẽ cắt cơn đau bụng kinh.

6. Giữ ấm và nghỉ ngơi hợp lý

Giữ cơ thể ở nhiệt độ dễ chịu và ngủ đủ giấc có thể hỗ trợ cảm giác thoải mái. Không có cơ sở để khẳng định tắm nước mát, đi chân đất hay ăn đồ lạnh tất yếu gây ứ huyết và làm đau bụng kinh nặng hơn.

7. Tập yoga hoặc vận động nhẹ

Đi bộ, giãn cơ hoặc thực hiện các tư thế yoga nhẹ như tư thế em bé và mèo–bò nếu không làm đau tăng. Vận động đều đặn và thư giãn có thể giúp cải thiện triệu chứng ở một số người.

Khi cần hỗ trợ y tế: Nên đi khám nếu đau kinh tái diễn ảnh hưởng sinh hoạt, ngày càng nặng, kinh ra nhiều hoặc có đau khi quan hệ, đi tiểu hay đại tiện. Cần được đánh giá khẩn cấp khi đau bụng đột ngột dữ dội, choáng/ngất, sốt cao hoặc ra máu nhiều; nếu có khả năng mang thai kèm đau một bên hoặc ra máu, phải loại trừ thai ngoài tử cung.