Uống thuốc tránh thai khẩn cấp bị chậm kinh: Có thai không?

Uống thuốc tránh thai khẩn cấp bị chậm kinh có thể là tác dụng phụ tạm thời do thay đổi thời điểm rụng trứng, nhưng không thể dựa vào chậm kinh để loại trừ mang thai. Nếu kinh đến muộn hoặc có nghi ngờ thuốc tránh thai thất bại, hãy thử thai đúng thời điểm; kết quả âm tính quá sớm chưa đủ để kết luận.

Bài viết giải thích những nguyên nhân gây chậm kinh sau khi uống thuốc, khi nào cần thử thai và các dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

Chậm kinh có phải do uống thuốc tránh thai khẩn cấp?

Câu hỏi của bạn Mai (Hà Nội): “Sau khi quan hệ tình dục không an toàn với bạn trai, em có sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp. Đến kỳ kinh, em đã chậm 10 ngày. Em không biết đây là tác dụng phụ của thuốc hay em đã mang thai?”

Giải đáp: Thuốc tránh thai khẩn cấp đường uống chủ yếu ngăn hoặc trì hoãn rụng trứng, vì thế chu kỳ kế tiếp có thể đến sớm hơn hoặc muộn hơn dự kiến. Thuốc không có tác dụng phá thai và không được xem là phương pháp ngăn trứng đã thụ tinh làm tổ. Levonorgestrel thường được sử dụng càng sớm càng tốt, tốt nhất trong 72 giờ; ulipristal acetate có thể dùng trong tối đa 120 giờ sau quan hệ. Hiệu quả phụ thuộc loại thuốc và thời điểm sử dụng, không đạt 100%. Xem hướng dẫn về tránh thai khẩn cấp của CDC.

Những tác dụng không mong muốn có thể gặp là buồn nôn, đau đầu, mệt mỏi, căng tức ngực, ra máu ít giữa kỳ và thay đổi ngày hành kinh. Nếu khó thở, choáng ngất hoặc đau dữ dội, không nên mặc định đó là tác dụng phụ thông thường mà cần được đánh giá y tế.

Với trường hợp chậm kinh 10 ngày của bạn Mai, cần sử dụng que thử thai ngay. Một vạch chỉ có ý nghĩa khi thử đúng hướng dẫn và đủ thời gian sau lần quan hệ có nguy cơ; nếu chưa đủ 21 ngày, nên thử lại ở mốc này khi vẫn chưa có kinh. Nếu kết quả dương tính hoặc triệu chứng bất thường, cần khám để xác định tình trạng thai.

Thuốc cũng có thể gây rối loạn kinh nguyệt tạm thời: kinh đến sớm hoặc muộn, lượng máu thay đổi, hoặc xuất huyết lấm tấm. Tuy nhiên, không nên quy mọi trường hợp trễ kinh kéo dài cho thuốc. Stress, thay đổi cân nặng, hội chứng buồng trứng đa nang và các rối loạn nội tiết khác cũng có thể liên quan. Viêm nhiễm phụ khoa thường không phải nguyên nhân trực tiếp điển hình của chậm kinh đơn thuần; cần dựa vào triệu chứng và thăm khám để phân biệt.

Việc dùng thuốc tránh thai khẩn cấp nhiều lần có thể làm kinh nguyệt thất thường hơn, nhưng không có bằng chứng rằng bản thân thuốc gây vô sinh hoặc làm mất khả năng sinh sản về sau. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc không gây hại khả năng sinh sản trong tương lai.

Đọc thêm: Chậm kinh có gây vô sinh không; Chậm kinh 2 ngày có thai không; Chậm kinh 2 tuần có thai không.

Uống thuốc tránh thai khẩn cấp bị chậm kinh bao lâu là bình thường?

Chu kỳ tiếp theo có thể lệch vài ngày và đôi khi muộn hơn một tuần; mức thay đổi không giống nhau ở mọi người. Không có cơ sở chắc chắn để phân loại cố định “3–5 ngày là phổ biến, 7–10 ngày là ít gặp” hay cho rằng uống thuốc gần kỳ kinh tất yếu gây mất kinh cả tháng. Lượng máu và thời gian hành kinh cũng có thể thay đổi; ra máu nâu hoặc lấm tấm không tự chứng minh đã hoặc chưa mang thai.

Nếu kỳ kinh muộn hơn dự kiến trên 7 ngày, lượng máu khác thường rõ rệt, hoặc xuất hiện triệu chứng gợi ý mang thai, nên thử thai. Nếu không biết ngày dự kiến có kinh, dùng mốc ít nhất 21 ngày sau lần quan hệ không bảo vệ gần nhất để kiểm tra bằng que thử tại nhà.

4 lý do uống thuốc tránh thai khẩn cấp vẫn có thể mang thai

Thuốc tránh thai khẩn cấp không bảo vệ tuyệt đối. Những tình huống cần lưu ý gồm:

1. Uống quá muộn so với lần quan hệ có nguy cơ

Thuốc đường uống hiệu quả nhất khi dùng sớm và chủ yếu tác động trước khi rụng trứng. Nếu rụng trứng đã xảy ra, khả năng ngừa thai của thuốc có thể giảm đáng kể. Không nên áp dụng máy móc các mức “95% trong 24 giờ, 85% trong 48 giờ, dưới 58% trong 72 giờ” cho mọi loại thuốc: các tỷ lệ này không phản ánh chính xác nguy cơ mang thai cá nhân.

Levonorgestrel thường được ưu tiên dùng trong vòng 72 giờ; ulipristal acetate có thể dùng đến 120 giờ và có thể hiệu quả hơn levonorgestrel ở khoảng 72–120 giờ. Vòng tránh thai bằng đồng đặt trong 5 ngày sau quan hệ là một lựa chọn tránh thai khẩn cấp rất hiệu quả, khi phù hợp và được nhân viên y tế thực hiện. CDC hướng dẫn các lựa chọn theo thời gian.

2. Nôn sau khi uống thuốc

Nôn sớm có thể khiến liều thuốc không được hấp thu đầy đủ. Theo hướng dẫn WHO, nếu nôn trong vòng 2 giờ sau levonorgestrel hoặc trong vòng 3 giờ sau ulipristal acetate, cần dùng lại liều tương ứng càng sớm càng tốt; nên hỏi dược sĩ hoặc nhân viên y tế để xác định chính xác loại thuốc và xử trí. Hướng dẫn CDC sử dụng ngưỡng 3 giờ đối với viên tránh thai khẩn cấp nói chung. Không nên tự kết luận mọi trường hợp nôn sau uống thuốc đều đã mất tác dụng.

3. Dùng thuốc nhiều lần nhưng vẫn có quan hệ không bảo vệ

Không có cơ chế “lờn thuốc” hay “niêm mạc tử cung trơ” được xác lập theo cách bài viết cũ mô tả. Nguy cơ mang thai vẫn hiện diện vì mỗi lần dùng thuốc chỉ xử lý nguy cơ trước đó, không bảo vệ cho những lần quan hệ không an toàn tiếp theo. Dùng lặp lại có thể làm rối loạn kinh nguyệt và là dấu hiệu nên cân nhắc biện pháp tránh thai thường quy hiệu quả hơn, chứ không chứng minh thuốc gây vô sinh. WHO không đặt giới hạn cứng 2 lần/tháng hoặc 3 lần/năm.

4. Thuốc hết hạn, sử dụng hoặc bảo quản không đúng hướng dẫn

Thuốc hết hạn, không rõ nguồn gốc, dùng sai liều hoặc bảo quản trái hướng dẫn của nhà sản xuất có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ tin cậy. Nên kiểm tra tên hoạt chất, hạn dùng và hướng dẫn trên bao bì, thay vì suy đoán thuốc “giả” chỉ từ việc trễ kinh.

Phân biệt chậm kinh do thuốc và chậm kinh do mang thai

Cả thay đổi nội tiết sau thuốc và thai sớm đều có thể gây căng ngực, buồn nôn, mệt mỏi hoặc ra máu ít. Không thể phân biệt chắc chắn chỉ dựa trên triệu chứng hay màu máu.

Thời điểm triệu chứng: Buồn nôn hoặc ra máu lấm tấm có thể xuất hiện sau uống thuốc; dấu hiệu thai kỳ có thể xuất hiện muộn hơn, nhưng thời gian khởi phát thay đổi rộng và không đủ để tự chẩn đoán.

Căng ngực và buồn nôn: Có thể gặp trong cả hai trường hợp. Mức độ căng ngực, thay đổi quầng vú hoặc cảm giác nhạy mùi không thể thay thế xét nghiệm thai.

Ra máu âm đạo: Xuất huyết lấm tấm sau dùng thuốc và ra máu đầu thai kỳ có thể giống nhau; khái niệm “máu báo thai” không phải dấu hiệu đáng tin cậy để xác nhận mang thai. Nếu đau bụng kèm ra máu, đặc biệt đau một bên, cần được đánh giá sớm.

Que thử thai: Kết quả dương tính cần được đánh giá như có thai; một kết quả âm tính quá sớm vẫn có nguy cơ âm tính giả. Chỉ thời điểm thử phù hợp và đánh giá thêm khi cần mới giúp trả lời chắc chắn hơn.

Các nguyên nhân khác khiến bạn bị chậm kinh

Nếu thử thai âm tính mà vẫn chưa thấy kinh, nên cân nhắc các yếu tố ngoài thuốc tránh thai khẩn cấp:

• Căng thẳng, lo âu: Có thể tác động lên trục nội tiết điều hòa rụng trứng.
• Thay đổi cân nặng, dinh dưỡng hoặc vận động: Giảm cân nhanh, thiếu năng lượng hay luyện tập quá sức có thể làm chu kỳ biến động.
• Rối loạn nội tiết: Hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp hoặc các nguyên nhân khác cần đánh giá theo triệu chứng.
• Thuốc và tương tác thuốc: Một số thuốc cảm ứng enzym như rifampicin và một số thuốc chống động kinh có thể giảm hiệu quả tránh thai khẩn cấp; không phải mọi thuốc kháng sinh, an thần hoặc chống trầm cảm đều có tương tác như nhau. Hãy cung cấp danh sách thuốc đang dùng khi hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.

Hướng dẫn cách kiểm tra: Khi nào nên thử que?

Thử que ngay 1–2 ngày sau quan hệ thường quá sớm để phát hiện thai từ lần quan hệ đó. Có thể thử từ ngày đầu trễ kinh nếu biết rõ chu kỳ, nhưng nếu kết quả âm tính mà chưa có kinh, hãy thử lại. Mốc đáng tin cậy khi không rõ kỳ kinh là ít nhất 21 ngày sau lần quan hệ không bảo vệ gần nhất. Nếu có thêm lần quan hệ không bảo vệ, cần tính lại mốc theo lần gần nhất.

Thực hiện đúng hướng dẫn của bộ que thử. Nước tiểu đầu buổi sáng có thể giúp tăng khả năng phát hiện khi thử sớm, nhưng không phải bắt buộc đối với mọi que; nước tiểu quá loãng và thử quá sớm có thể gây âm tính giả. Nếu dương tính, có triệu chứng bất thường hoặc kết quả khó đọc, nên khám để được tư vấn xét nghiệm phù hợp.

Phải làm gì khi bị chậm kinh sau uống thuốc? Quy trình 3 bước

Bước 1: Ghi lại ngày quan hệ, ngày uống thuốc và ngày dự kiến có kinh

Với chậm kinh 1–2 ngày và không có triệu chứng báo động, có thể theo dõi thêm, duy trì ngủ nghỉ và sinh hoạt phù hợp. Tuy nhiên, không cần trì hoãn thử thai nếu đã đến ngày trễ kinh hoặc đã đủ thời gian từ lần quan hệ có nguy cơ.

Bước 2: Dùng que thử thai đúng mốc thời gian

Thử từ ngày đầu trễ kinh; nếu chưa rõ chu kỳ thì thử sau ít nhất 21 ngày kể từ lần quan hệ không bảo vệ gần nhất. Một vạch thường là âm tính nếu que hợp lệ và thử đủ muộn; hai vạch hoặc kết quả dương tính theo hướng dẫn của bộ thử gợi ý mang thai; vạch mờ cũng cần được xem là khả năng dương tính và xác nhận khi thích hợp.

Bước 3: Xét nghiệm beta-hCG và thăm khám khi cần

Xét nghiệm beta-hCG máu có thể hỗ trợ phát hiện thai sớm và làm rõ kết quả chưa chắc chắn, nhưng một giá trị beta-hCG đơn lẻ không xác định được vị trí thai. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lặp lại và siêu âm theo thời điểm để đánh giá thai trong tử cung hoặc nghi ngờ thai ngoài tử cung. Không phải ai chậm kinh sau uống thuốc cũng cần xét nghiệm máu ngay.

Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?

Cần đến cơ sở cấp cứu nếu đau bụng dưới dữ dội hoặc đau một bên, đau vai, ngất/choáng, hoặc ra máu âm đạo nhiều kèm dấu hiệu mất máu. Đây có thể là những dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng, bao gồm thai ngoài tử cung, dù que thử trước đó âm tính hoặc chưa rõ.

Nên khám sản phụ khoa khi kinh trễ kéo dài dù đã thử thai âm tính đúng thời điểm, chảy máu kéo dài hoặc bất thường, hay kết quả thử thai dương tính cần được tư vấn bước tiếp theo. Chậm kinh 10 ngày không tự động đồng nghĩa phải siêu âm ngay ở tất cả trường hợp; quyết định phụ thuộc ngày quan hệ, kết quả xét nghiệm và triệu chứng.

Lời khuyên để chu kỳ kinh ổn định trở lại

Không có bằng chứng rằng uống vitamin E, C hoặc áp dụng một chế độ ăn cụ thể sẽ làm kinh nguyệt trở lại nhanh sau dùng thuốc tránh thai khẩn cấp. Ăn uống đầy đủ, ngủ đủ và giảm căng thẳng giúp chăm sóc sức khỏe chung, nhưng không thay thế kiểm tra mang thai.

Không nên dùng thuốc tránh thai khẩn cấp như biện pháp thường quy vì hiệu quả thấp hơn nhiều phương pháp tránh thai duy trì và dễ làm chu kỳ khó dự đoán. Tuy nhiên, không có quy tắc y khoa chung bắt buộc tối đa 2 viên/tháng hoặc 3 lần/năm, và chưa có chứng cứ cho rằng dùng lặp lại gây teo niêm mạc tử cung hay vô sinh thứ phát. Có thể cân nhắc bao cao su, thuốc tránh thai hằng ngày, que cấy hoặc dụng cụ tử cung tùy nhu cầu và chống chỉ định.

Nếu còn băn khoăn về nguyên nhân chậm kinh, có thể đi khám phụ khoa tại cơ sở y tế được cấp phép để được xác định nguyên nhân. Nếu có thai, cần được tư vấn chăm sóc thai kỳ và các lựa chọn phù hợp với mong muốn, hoàn cảnh và quy định chuyên môn. Nếu phát hiện rối loạn nội tiết hoặc bệnh lý phụ khoa, việc điều trị phụ thuộc chẩn đoán cụ thể, không nên tự dùng thuốc điều kinh.