Cách kiểm tra vô sinh nam và nữ 2026: Quy trình, xét nghiệm, chi phí

Cập nhật:

5/11/2026 11:39 AM

Tác giả:

BTV Nguyễn Thùy Trang

Nếu quan hệ tình dục đều đặn không dùng biện pháp tránh thai nhưng chưa mang thai, cả hai người nên tìm hiểu thời điểm đánh giá khả năng sinh sản. Kiểm tra vô sinh gồm khai thác bệnh sử, khám và các xét nghiệm phù hợp để xác định nguyên nhân có thể điều trị.

Quy trình kiểm tra vô sinh cho nam và nữ khác nhau ở từng hạng mục, nhưng cần xem xét song song cả hai người. Bài viết trình bày thời điểm cần khám, các xét nghiệm thường gặp, cách chuẩn bị và yếu tố ảnh hưởng đến chi phí.

Tóm tắt cách kiểm tra vô sinh: Bác sĩ khai thác bệnh sử và đánh giá song song hai người. Ở nam giới, tinh dịch đồ là xét nghiệm nền tảng; khám thực thể, nội tiết, siêu âm hoặc xét nghiệm di truyền chỉ được chỉ định khi phù hợp. Ở nữ giới, bác sĩ đánh giá rụng trứng, tử cung, vòi trứng và có thể xét nghiệm dự trữ buồng trứng; AMH không tự xác định một người có thể mang thai tự nhiên hay không.

Tóm Tắt Tin Sức Khỏe [Hiện]

Vô sinh là gì?

Vô sinh là tình trạng không đạt được thai kỳ sau một khoảng thời gian quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai hoặc có bằng chứng suy giảm khả năng sinh sản dựa trên bệnh sử và đánh giá y khoa. Thông thường, khuyến nghị bắt đầu kiểm tra sau 12 tháng nếu người vợ dưới 35 tuổi, sau 6 tháng nếu từ 35 tuổi trở lên, hoặc sớm hơn khi có yếu tố nguy cơ. Nguyên nhân có thể liên quan nam, nữ, cả hai hoặc chưa xác định.

Vô sinh được chia thành 2 dạng chính dưới đây:

Vô sinh nguyên phát

Là trường hợp chưa từng có thai trước đó, không chỉ là chưa từng sinh con.

Vô sinh thứ phát

Là trường hợp đã từng có thai trước đó, bất kể kết cục thai kỳ, nhưng hiện khó có thai trở lại.

Nguyên nhân ở nam có thể gồm bất thường sinh tinh, rối loạn xuất tinh, tắc nghẽn đường dẫn tinh, giãn tĩnh mạch thừng tinh hoặc yếu tố nội tiết, di truyền. Ở nữ có thể gặp rối loạn phóng noãn, hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh lý vòi trứng, lạc nội mạc tử cung hoặc bất thường tử cung. Tỷ lệ các nhóm nguyên nhân thay đổi theo quần thể và cách phân loại, vì vậy không nên áp dụng một tỷ lệ cố định cho mọi cặp đôi.

Vô sinh có thể gây áp lực tâm lý và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, nhưng không nên quy trách nhiệm cho riêng một người. Đánh giá sớm khi đủ thời điểm hoặc có yếu tố nguy cơ giúp lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Dấu hiệu phát hiện vô sinh ở nam và nữ (Cập nhật 2026)

Bác sĩ tư vấn cách kiểm tra xem mình có bị vô sinh không
Bác sĩ tư vấn cách kiểm tra xem mình có bị vô sinh không

Không thể kết luận vô sinh chỉ bằng biểu hiện tại nhà. Một số dấu hiệu gợi ý bệnh lý ảnh hưởng khả năng sinh sản cần được khám:

Ở nam giới

  • Tinh dịch có máu hoặc đổi màu bất thường; đau khi xuất tinh.
  • Đau, sưng hoặc khối bất thường ở bìu; tinh hoàn nhỏ, tiền sử tinh hoàn ẩn.
  • Rối loạn cương, không xuất tinh hoặc nghi ngờ xuất tinh ngược dòng.
  • Tiểu buốt, tiết dịch niệu đạo có thể gợi ý nhiễm trùng, cần được đánh giá riêng.

Ở nữ giới

  • Vô kinh, kinh thưa hoặc chu kỳ không đều có thể gợi ý rối loạn rụng trứng.
  • Đau vùng chậu, đau bụng kinh nhiều hoặc tiền sử viêm vùng chậu, thai ngoài tử cung.
  • Khí hư bất thường hoặc đau khi quan hệ cần khám để xác định nguyên nhân, không đồng nghĩa với tắc vòi trứng.
  • Sảy thai tái diễn cần được đánh giá theo quy trình riêng.

Rụng tóc, thay đổi cân nặng, giảm ham muốn hay căng thẳng không phải là xét nghiệm hoặc dấu hiệu xác định vô sinh. Nhiều người vô sinh không có triệu chứng rõ ràng.

Xem thêm:

Nam giới bị vô sinh

Vô sinh nữ

Vô kinh

Chu kỳ kinh nguyệt rối loạn

Khi nào cần đi khám vô sinh?

Nếu người vợ dưới 35 tuổi, nên đánh giá sau 12 tháng quan hệ đều đặn không dùng biện pháp tránh thai mà chưa mang thai. Nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên, nên khám sau 6 tháng; trên 40 tuổi có thể cần đánh giá ngay. Khám sớm hơn khi có kinh thưa hoặc vô kinh, nghi ngờ lạc nội mạc tử cung, bệnh lý vòi trứng, tiền sử điều trị ung thư hoặc yếu tố vô sinh nam đã biết.

Đây là thời điểm khuyến nghị bắt đầu đánh giá, không phải một xét nghiệm tự động khẳng định cá nhân bị vô sinh. Theo khuyến nghị ASRM năm 2026 , việc đánh giá nên có trọng tâm và hạn chế xét nghiệm xâm lấn không cần thiết.

Quy trình thăm khám vô sinh ở nam và nữ giới

Thăm khám vô sinh nhằm tìm nguyên nhân và lựa chọn xét nghiệm cần thiết. Một kết quả đơn lẻ hiếm khi đủ để kết luận khả năng sinh sản; quá trình đánh giá thường thực hiện cho hai người theo các bước sau:

Quy trình thăm khám vô sinh ở nam và nữ giới
Quy trình thăm khám vô sinh ở nam và nữ giới

Bước 1: Thăm khám sức khoẻ lâm sàng

Khi hoàn thành thủ tục và đến phòng thăm khám gặp bác sĩ trực tiếp, hai vợ chồng sẽ được hỏi một số thông tin về tình trạng sức khoẻ, hoạt động quan hệ tình dục hàng ngày, các tiền sử bệnh lý của gia đình và bản thân, các dấu hiệu bất thường mà cả hai đang gặp phải,…

Quá trình thăm hỏi, người bệnh cần cung cấp đầy đủ những thông tin chính xác về sức khoẻ của mình để bác sĩ đưa ra được những phương pháp thăm khám ở bước tiếp theo diễn ra một cách thuận lợi, chính xác. Sau khi hỏi các thông tin cần thiết xong, bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám cơ quan sinh dục của cả nam và nữ giới để tìm ra các dấu hiệu gây vô sinh ở cả hai vợ chồng.

Bước 2: Thực hiện siêu âm và các loại xét nghiệm

Ở nữ giới, các xét nghiệm được lựa chọn theo chu kỳ kinh, triệu chứng, tuổi và bệnh sử; không phải tất cả đều được thực hiện thường quy:

  • Xét nghiệm các bệnh xã hội lây truyền qua con đường tình dục nguy hiểm như bệnh sùi mào gà, bệnh lậu, bệnh giang mai, mụn rộp sinh dục,…
  • Xét nghiệm nội tiết (FSH, estradiol, TSH, prolactin hoặc AMH) khi có chỉ định; không cần đo đồng loạt ở mọi người.
  • Tầm soát ung thư cổ tử cung theo tuổi và tiền sử theo chương trình riêng; không phải xét nghiệm chẩn đoán vô sinh thường quy.
  • Siêu âm tổng quát tiểu khung, siêu âm nang noãn, siêu âm bơm nước buồng tử cung,…để đánh giá tổng thể sức khoẻ vùng chậu, tử cung và buồng trứng.
  • Kiểm tra vòi trứng, ống dẫn trứng và buồng trứng.

Ở nam giới, tinh dịch đồ là xét nghiệm nền tảng, các thăm dò khác dựa trên kết quả và khám chuyên khoa:

  • Xét nghiệm nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục khi có yếu tố nguy cơ, triệu chứng hoặc chỉ định phù hợp.
  • Thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ để đánh giá khả năng sinh sản thông qua các chỉ số thể tích tinh dịch, tổng số tinh trùng, mật độ tinh trùng, tỷ lệ tinh trùng, khả năng di động của tinh trùng, tinh trùng có bị dị dạng hay không,…
  • Xét nghiệm hormone FSH, LH và testosterone khi có dấu hiệu thiếu hụt nội tiết hoặc bất thường tinh dịch đồ; prolactin khi có chỉ định.
  • Siêu âm để kiểm tra xem nam giới có bị tắc ống dẫn tinh hay bị giãn tĩnh mạch thừng tinh hay không.
  • Chọc hút tinh trùng hoặc sinh thiết tinh hoàn chỉ cân nhắc trong các tình huống chuyên biệt theo chỉ định chuyên khoa, không phải bước khám thường quy.

Siêu âm và xét nghiệm hỗ trợ xác định nguyên nhân nhưng phải được chỉ định dựa trên bệnh sử và khám. Không phải người bệnh nào cũng cần tất cả các kỹ thuật; xét nghiệm xâm lấn hoặc sinh thiết tinh hoàn không thuộc quy trình sàng lọc thường quy.

Bước 3: Đọc kết quả siêu âm, xét nghiệm

Sau khi có kết quả, bác sĩ giải thích ý nghĩa từng chỉ số trong bối cảnh của cả hai người và thống nhất bước tiếp theo. Tùy nguyên nhân, hướng xử trí có thể gồm điều chỉnh lối sống, dùng thuốc, phẫu thuật đúng chỉ định hoặc kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Một số kỹ thuật hỗ trợ sinh sản có thể được cân nhắc khi phù hợp, gồm:

  • Thụ tinh trong ống nghiệm IVF.
  • Trưởng thành noãn trong ống nghiệm (IVM) ở các tình huống được lựa chọn.
  • Bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), còn gọi là thụ tinh nhân tạo trong một số chỉ định.
  • Tiêm tinh trùng vào bào tương noãn ICSI.
  • Hỗ trợ phôi thoát màng.
  • Cho hoặc nhận phôi, noãn và tinh trùng.
  • Chuyển phôi giai đoạn phôi nang,…

Lựa chọn điều trị phụ thuộc nguyên nhân, tuổi, thời gian mong con, nguy cơ, khả năng tiếp cận kỹ thuật và mong muốn của người bệnh; không có phương pháp nào bảo đảm thành công cho mọi trường hợp.

Bước 4: Thực hiện điều trị

Sau khi trao đổi về lợi ích, hạn chế, biến chứng và chi phí, người bệnh cùng bác sĩ thống nhất kế hoạch điều trị và theo dõi.

Quy trình xét nghiệm tinh dịch đồ: Những điều nam giới cần biết

Tinh dịch đồ đánh giá thể tích tinh dịch, số lượng, mật độ, khả năng di động, hình thái và các đặc điểm liên quan. Thông thường người lấy mẫu cần kiêng xuất tinh 2–7 ngày theo hướng dẫn phòng xét nghiệm; thời gian kiêng phải được ghi nhận để hỗ trợ diễn giải kết quả. Mẫu thường được lấy bằng thủ dâm vào lọ chuyên dụng; tránh thất thoát mẫu và tuân thủ hướng dẫn vận chuyển nếu lấy ngoài cơ sở.

Phòng xét nghiệm phân tích mẫu theo quy trình chuẩn hóa; thời gian trả kết quả tùy đơn vị. Theo sổ tay xét nghiệm tinh dịch WHO, ấn bản thứ 6 , các mốc bách phân vị thứ 5 trong nhóm nam giới đã có con gồm: thể tích 1,4 mL, mật độ 16 triệu/mL, tổng độ di động 42%, di động tiến tới 30% và hình thái bình thường 4%. Đây là giới hạn tham chiếu, không phải ranh giới tuyệt đối giữa có khả năng sinh sản và vô sinh .

Nếu kết quả bất thường, bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm lại vì các chỉ số thay đổi giữa các lần lấy mẫu; việc đánh giá phải kết hợp tiền sử, khám lâm sàng và sức khỏe sinh sản của bạn đời.

Xét nghiệm AMH và HSG trong đánh giá vô sinh nữ

Xét nghiệm AMH

AMH là chỉ dấu hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng và dự đoán mức đáp ứng với kích thích buồng trứng trong điều trị hỗ trợ sinh sản. Xét nghiệm có thể được thực hiện vào nhiều thời điểm trong chu kỳ. AMH thấp không đồng nghĩa với không thể mang thai tự nhiên hay bắt buộc phải IVF; AMH cao cũng không đủ để chẩn đoán hội chứng buồng trứng đa nang. Cần diễn giải theo tuổi, siêu âm đếm nang thứ cấp và bệnh sử.

Chụp tử cung vòi trứng (HSG)

HSG sử dụng thuốc cản quang và X-quang nhằm đánh giá hình dạng buồng tử cung, độ thông của vòi trứng. Bác sĩ thường hẹn sau khi sạch kinh và trước khi rụng trứng để giảm khả năng thực hiện khi đang mang thai; cần loại trừ thai và nhiễm trùng vùng chậu đang hoạt động. Có thể đau quặn, khó chịu, ra ít máu; hiếm gặp hơn là nhiễm trùng hoặc phản ứng với thuốc cản quang. Đau tăng, sốt hoặc tiết dịch bất thường sau thủ thuật cần được thăm khám.

AMH và HSG không thay thế đánh giá rụng trứng, khám lâm sàng hoặc tinh dịch đồ của nam giới. Chỉ định theo hướng dẫn đánh giá vô sinh nữ của ASRM .

Một số lưu ý quan trọng khi thực hiện kiểm tra vô sinh

Để buổi khám thuận lợi, nên chuẩn bị hồ sơ y tế, danh sách thuốc đang dùng và thông tin về chu kỳ kinh, tiền sử mang thai, điều trị trước đó. Các lưu ý sau cần cá thể hóa theo xét nghiệm dự kiến:

  • Chuẩn bị đầy đủ các loại giấy tờ cá nhân cần thiết, thẻ bảo hiểm y tế và hồ sơ bệnh án nếu đã có trước đó,…Việc chuẩn bị các loại giấy tờ cần thiết sẽ hỗ trợ quá trình hoàn thành thủ tục thăm khám diễn ra nhanh chóng và bác sĩ cũng sẽ dễ dàng nắm bắt được thể trạng sức khoẻ của bạn.
  • Chỉ cần kiêng xuất tinh trước khi lấy mẫu tinh dịch theo hướng dẫn của phòng xét nghiệm; các xét nghiệm khác không mặc định yêu cầu kiêng quan hệ.
  • Thông báo ngày đầu kỳ kinh gần nhất; lịch xét nghiệm nội tiết, siêu âm hoặc HSG phụ thuộc mục đích và chu kỳ kinh.
  • Không cần nhịn ăn cho mọi xét nghiệm vô sinh. Chỉ nhịn ăn nếu phòng xét nghiệm có hướng dẫn đối với xét nghiệm cụ thể.
  • Cả vợ và chồng đều nên mặc những trang phục rộng rãi để thuận lợi hơn trong việc phối hợp thăm khám với các bác sĩ chuyên khoa phụ sản.

Chi phí khám vô sinh năm 2026 phụ thuộc những gì?

Chi phí phụ thuộc vào nơi khám, mức phí khám chuyên khoa và xét nghiệm được chỉ định. Giai đoạn đầu thường gồm hỏi bệnh, khám lâm sàng và tinh dịch đồ; nữ giới có thể cần siêu âm, xét nghiệm nội tiết hoặc đánh giá vòi trứng tùy bệnh sử. Các khảo sát chuyên sâu như xét nghiệm di truyền, thủ thuật đánh giá buồng tử cung hoặc điều trị hỗ trợ sinh sản có chi phí riêng.

Không có một mức giá cố định đại diện cho tất cả cơ sở. Người bệnh nên tham khảo bảng giá niêm yết và làm rõ hạng mục nào thực sự cần thiết trước khi xét nghiệm.

5 việc nên làm để hỗ trợ sức khỏe sinh sản

  • Duy trì cân nặng phù hợp: thừa cân hoặc thiếu cân có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
  • Ngừng hút thuốc và hạn chế rượu: tránh các chất gây hại cho sức khỏe sinh sản.
  • Chuẩn bị dinh dưỡng trước thai kỳ: phụ nữ dự định mang thai thường được khuyến nghị bổ sung axit folic 400 mcg/ngày, trừ khi bác sĩ có chỉ định liều khác; nam giới không nên tự sử dụng kẽm liều cao nếu không thiếu hụt.
  • Ngủ đủ, vận động đều: duy trì nếp sống lành mạnh thay vì quy kết một giờ đi ngủ cụ thể gây vô sinh.
  • Quản lý căng thẳng: tìm hỗ trợ tâm lý nếu cần; stress không phải một “biện pháp tránh thai tự nhiên”.

Tại sao nên khám vô sinh cho cả hai vợ chồng cùng lúc?

Nguyên nhân giảm khả năng sinh sản có thể thuộc nam giới, nữ giới, cả hai hoặc chưa xác định. Đánh giá đồng thời giúp hạn chế bỏ sót yếu tố nam, rút ngắn thời gian xác định hướng xử trí và giảm áp lực đổ lỗi cho một người. Nam giới có khả năng cương và xuất tinh bình thường vẫn có thể có tinh dịch đồ bất thường.

Khi phát hiện nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, bác sĩ đánh giá và điều trị người bạn tình theo tác nhân và khuyến cáo phù hợp; không phải mọi tình trạng viêm nhiễm đều cần “điều trị cặp đôi”.

Giải đáp câu hỏi thường gặp

Kiểm tra vô sinh có đau không?

Hỏi bệnh, siêu âm, xét nghiệm máu và tinh dịch đồ thường ít hoặc không gây đau đáng kể. Chụp tử cung vòi trứng (HSG) có thể gây đau quặn; mức độ khó chịu khác nhau giữa từng người.

Nam giới nên kiêng xuất tinh bao lâu trước khi làm tinh dịch đồ?

Thông thường 2–7 ngày hoặc theo hướng dẫn cụ thể của phòng xét nghiệm. Nên báo cho bác sĩ biết nếu gần đây bị sốt hoặc đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch.

Kiểm tra vô sinh là quá trình đánh giá cả hai người, không thể tự kết luận bằng dấu hiệu tại nhà hay một chỉ số riêng lẻ. Khi đã đến thời điểm khuyến nghị hoặc có yếu tố nguy cơ, nên khám tại cơ sở y tế được cấp phép, có bác sĩ chuyên môn về sức khỏe sinh sản.

Nội dung có mục đích cung cấp thông tin y khoa, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp.