Viêm Niệu Đạo: Nguyên Nhân, Triệu Chứng, Biến Chứng và Cách Điều Trị
Viêm niệu đạo là tình trạng viêm ở ống dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài cơ thể. Bệnh có thể gây tiểu buốt, nóng rát, ngứa hoặc tiết dịch ở niệu đạo, nhưng cũng có trường hợp không có triệu chứng. Nguyên nhân thường liên quan đến nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, bên cạnh các tác nhân nhiễm trùng khác hoặc kích ứng không do nhiễm trùng. Người có dấu hiệu nghi ngờ cần được khám và xét nghiệm để điều trị đúng nguyên nhân.
Viêm niệu đạo là gì?
Niệu đạo là ống đưa nước tiểu từ bàng quang ra ngoài; ở nam giới, niệu đạo còn là đường đi của tinh dịch. Viêm niệu đạo xảy ra ở cả nam và nữ. Tình trạng viêm có thể do vi khuẩn, virus hoặc tổn thương, kích ứng. Mức độ triệu chứng và nguy cơ biến chứng phụ thuộc tác nhân gây bệnh, không thể kết luận nam và nữ luôn có mức độ nguy hiểm như nhau.
Viêm niệu đạo cần được phân biệt với viêm bàng quang, viêm âm đạo, viêm cổ tử cung và các nguyên nhân gây tiểu buốt khác. Theo hướng dẫn CDC về viêm niệu đạo, lậu cầu (Neisseria gonorrhoeae), Chlamydia trachomatis và Mycoplasma genitalium là những tác nhân nhiễm trùng quan trọng.
Nguyên nhân viêm niệu đạo ở nữ giới
Ở nữ giới, viêm niệu đạo có thể liên quan đến quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ với người mang tác nhân gây bệnh, đặc biệt là lậu và chlamydia. Một số trường hợp có liên quan đến kích ứng hóa chất hoặc tác động cơ học. Các triệu chứng tiểu buốt, tiểu rắt cũng thường gặp trong nhiễm trùng đường tiết niệu, vì vậy cần xác định đúng vị trí và nguyên nhân viêm.
Vệ sinh vùng sinh dục không phù hợp, sử dụng sản phẩm có chất gây kích ứng hoặc ma sát có thể làm tăng khó chịu tại vùng niệu đạo. Tuy nhiên, mặc quần chật, nhịn tiểu hay uống ít nước không đủ để khẳng định là nguyên nhân trực tiếp của viêm niệu đạo do lây truyền qua đường tình dục.
Một số triệu chứng có thể trùng với viêm phụ khoa, bao gồm viêm âm đạo. Không nên mặc định viêm âm đạo đã lan sang niệu đạo nếu chưa có đánh giá lâm sàng.
Nguyên nhân viêm niệu đạo ở nam giới
Ở nam giới, quan hệ tình dục qua đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng có thể làm lây truyền tác nhân gây viêm niệu đạo. Các nhiễm trùng như bệnh lậu, chlamydia, M. genitalium và đôi khi virus herpes simplex có thể liên quan.
Xà phòng, nước hoa, chất diệt tinh trùng hoặc sản phẩm vệ sinh có thể gây kích ứng niệu đạo ở một số người. Ma sát mạnh, thủ thuật đặt ống thông tiểu hoặc chấn thương cũng có thể làm tổn thương niệu đạo. Kích ứng thoáng qua sau quan hệ hoặc xuất tinh không đồng nghĩa với viêm niệu đạo nhiễm trùng.
Dài hoặc hẹp bao quy đầu không phải bằng chứng xác định một người bị viêm niệu đạo. Trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc tái phát cần được đánh giá thêm về tái nhiễm, tác nhân chưa điều trị, hẹp niệu đạo và các bệnh lý khác, thay vì mặc định là viêm niệu đạo mạn tính do virus.
Triệu chứng viêm niệu đạo
Biểu hiện thường gặp gồm tiểu buốt, nóng rát khi tiểu, ngứa hoặc khó chịu ở niệu đạo và dịch tiết bất thường. Một số người không có triệu chứng nhưng vẫn có thể mang tác nhân nhiễm trùng và lây cho bạn tình. Các biểu hiện không đủ để xác định nguyên nhân nếu không có khám và xét nghiệm.
Triệu chứng ở nam giới
- Đau buốt, nóng rát khi đi tiểu, đôi khi kèm tiểu nhiều lần hoặc tiểu rắt.
- Tiết dịch nhầy, dịch mủ hoặc dịch bất thường từ lỗ niệu đạo; có thể ngứa, đỏ hoặc kích ứng tại miệng sáo.
- Đôi khi tiểu ra máu hoặc đau khi xuất tinh, nhưng đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của viêm niệu đạo.
Sốt cao, đau tinh hoàn hoặc đau vùng hông lưng không phải triệu chứng điển hình của viêm niệu đạo đơn thuần; nếu xuất hiện, cần được khám sớm để loại trừ bệnh lý hoặc biến chứng khác.
Triệu chứng ở nữ giới
- Tiểu buốt, nóng rát, tiểu rắt hoặc cảm giác khó chịu quanh lỗ niệu đạo.
- Có thể đau khi quan hệ hoặc xuất hiện dịch tiết sinh dục bất thường, nhưng dịch tiết cũng có thể bắt nguồn từ âm đạo hoặc cổ tử cung.
- Nhiều trường hợp ít biểu hiện hoặc không có triệu chứng rõ ràng.
Nước tiểu có mùi nồng đơn độc không đủ chẩn đoán viêm niệu đạo. Nếu có sốt, đau vùng chậu, đau lưng hoặc nôn, cần đánh giá nhiễm trùng đường tiết niệu trên và các bệnh phụ khoa liên quan.
Phân biệt viêm niệu đạo không do lậu và viêm niệu đạo do lậu
Viêm niệu đạo do lậu là một dạng viêm niệu đạo, không phải bệnh hoàn toàn tách biệt. Viêm niệu đạo không do lậu có thể do chlamydia, M. genitalium hoặc các tác nhân khác. Cả hai đều có thể gây tiểu buốt, tiết dịch niệu đạo và đôi khi không có triệu chứng.
Nguyên nhân và thời gian xuất hiện
Viêm niệu đạo do lậu liên quan đến N. gonorrhoeae; viêm niệu đạo không do lậu bao gồm nhiều nguyên nhân nhiễm trùng và không nhiễm trùng. Triệu chứng của lậu có thể xuất hiện sau vài ngày nhưng thời điểm khởi phát thay đổi; không thể dựa riêng vào mốc 3–5 ngày để kết luận.
Tính chất dịch tiết và cảm giác khi tiểu
Dịch tiết có thể trong, trắng, vàng hoặc có mủ ở cả hai nhóm. Mức độ đau buốt, lượng dịch và màu dịch có sự chồng lấp đáng kể, nên không thể chẩn đoán lậu dựa vào dịch xanh/vàng hay cảm giác đau dữ dội. Sốt cao hoặc đau tinh hoàn, đau vùng chậu có thể gợi ý nhiễm trùng lan rộng hoặc bệnh lý phối hợp và cần đánh giá sớm.
Khi nào cần xét nghiệm?
Nếu có tiểu buốt, dịch tiết niệu đạo hoặc tiền sử tiếp xúc tình dục có nguy cơ, nhân viên y tế có thể chỉ định xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAAT) tìm lậu cầu và chlamydia trên mẫu phù hợp. Tùy trường hợp, cần thêm xét nghiệm nước tiểu, soi dịch hoặc xét nghiệm tác nhân khác. CDC hướng dẫn lựa chọn mẫu NAAT tùy giới và vị trí phơi nhiễm.
Lưu ý về kháng kháng sinh
Không tự mua amoxicillin, ampicillin hoặc kháng sinh khác để điều trị khi chưa rõ nguyên nhân. Lậu cầu có vấn đề kháng kháng sinh và cần phác đồ được bác sĩ lựa chọn theo hướng dẫn cập nhật, tình trạng bệnh và bối cảnh địa phương. Hướng dẫn điều trị lậu của CDC nêu rõ vai trò của ceftriaxone và yêu cầu đánh giá nhiễm chlamydia đồng thời khi cần; người bệnh không nên tự áp dụng liều thuốc từ tài liệu trực tuyến.
Nguy hiểm của bệnh viêm niệu đạo
Viêm niệu đạo không được điều trị đúng nguyên nhân có thể kéo dài triệu chứng, gây lây nhiễm cho bạn tình và tăng nguy cơ tái nhiễm. Những biến chứng tùy thuộc tác nhân nhiễm trùng và đường lây lan; không phải mọi trường hợp đều dẫn đến suy thận hoặc vô sinh.
Ở nam giới, một số nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục có thể liên quan đến viêm mào tinh hoàn, gây đau và sưng bìu; hiếm hơn có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản. Không có cơ sở để coi rối loạn cương dương hoặc teo tinh hoàn là hậu quả thường gặp của mọi trường hợp viêm niệu đạo.
Ở nữ giới, lậu hoặc chlamydia không điều trị có thể lan lên cơ quan sinh dục trên và gây viêm vùng chậu; biến chứng có thể bao gồm tổn thương vòi trứng, thai ngoài tử cung và giảm khả năng sinh sản. Viêm bàng quang, viêm thận – bể thận và nhiễm khuẩn huyết là các tình trạng cần phân biệt, không phải tiến triển tất yếu của viêm niệu đạo. NHS tổng hợp các biến chứng của viêm niệu đạo và các biện pháp giảm nguy cơ lây nhiễm.
Cách điều trị viêm niệu đạo tại nhà và khi nào cần khám?
Viêm niệu đạo do nhiễm khuẩn thường cần thuốc điều trị theo đơn sau khi bác sĩ đánh giá nguyên nhân. Việc điều trị không chỉ nhằm làm giảm tiểu buốt mà còn xử lý tác nhân gây bệnh và hạn chế lây truyền. Không có bằng chứng rằng thuốc lợi tiểu, thuốc “giải độc” hoặc biện pháp tự chữa tại nhà có thể thay thế phác đồ điều trị nhiễm trùng.
Trong thời gian chờ khám, có thể uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể, tránh sản phẩm gây kích ứng vùng sinh dục và không dùng kháng sinh còn thừa. Nếu nghi ngờ nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, nên tránh quan hệ tình dục, kể cả quan hệ bằng miệng, cho đến khi người bệnh và bạn tình hoàn tất điều trị theo hướng dẫn và các triệu chứng đã hết. Bạn tình gần đây có thể cần được xét nghiệm và điều trị.
Nên khám sớm khi có tiểu buốt kéo dài, dịch tiết bất thường hoặc nguy cơ phơi nhiễm lậu, chlamydia. Cần được đánh giá khẩn khi sốt cao, rét run, đau hông lưng, nôn, đau hoặc sưng tinh hoàn, đau vùng chậu dữ dội, bí tiểu hoặc đang mang thai kèm triệu chứng nghi nhiễm trùng.
Tóm lại, viêm niệu đạo có thể điều trị hiệu quả khi xác định đúng nguyên nhân và tuân thủ hướng dẫn chuyên môn. Không nên tự chẩn đoán bệnh lậu chỉ từ màu dịch tiết hoặc tự điều trị bằng kháng sinh.
