Siêu Âm Đầu Dò Có Phát Hiện Ung Thư Cổ Tử Cung? | BS Thoàn

Tìm hiểu về kỹ thuật siêu âm đầu dò và bệnh lý ung thư cổ tử cung

Siêu âm đầu dò là phương pháp chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá cấu trúc tử cung, buồng trứng và phát hiện các bất thường đại thể như u xơ, nang buồng trứng. Tuy nhiên, kỹ thuật này không thể phát hiện các tế bào ung thư cổ tử cung ở giai đoạn tiền ung thư hoặc vi mô.

Một trong những thắc mắc phổ biến của người bệnh khi thăm khám phụ khoa là khả năng nhận biết khối u của kỹ thuật siêu âm đầu dò. Để hiểu rõ giới hạn và giá trị của phương pháp này, người bệnh cần nắm vững nguyên lý hoạt động của siêu âm đầu dò cũng như bản chất của bệnh ung thư cổ tử cung.

1. Kỹ thuật siêu âm đầu dò âm đạo là gì?

Siêu âm đầu dò âm đạo (Transvaginal Ultrasound) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, sử dụng sóng âm tần số cao để tái tạo hình ảnh chi tiết của các cơ quan trong tiểu khung bao gồm: tử cung, cổ tử cung, buồng trứng, vòi trứng và âm đạo.

Trong quá trình thực hiện, bác sĩ chuyên khoa sẽ đưa một thiết bị đầu dò nhỏ chuyên dụng được bọc bao su vô trùng vào kênh âm đạo. Sóng âm phát ra từ đầu dò sẽ phản hồi hình ảnh trực tiếp lên màn hình chẩn đoán, giúp đánh giá:

• Cấu trúc niêm mạc tử cung, kích thước tử cung và cổ tử cung.
• Sự phát triển của nang trứng, tình trạng phóng noãn (rụng trứng).
• Các bất thường cấu trúc như u xơ tử cung, polyp buồng tử cung, nang buồng trứng hoặc lạc nội mạc tử cung.
• Dấu hiệu tích dịch tube vòi trứng hoặc tình trạng viêm nhiễm tiểu khung nghiêm trọng.

Lưu ý chỉ định: Siêu âm đầu dò âm đạo là phương pháp an toàn, không xâm lấn vào buồng tử cung và không gây đau. Kỹ thuật này được chỉ định chủ yếu cho phụ nữ đã từng quan hệ tình dục. Chống chỉ định tương đối khi đang có kinh nguyệt nhiều hoặc đang trong đợt viêm nhiễm cấp tính nặng tại âm đạo.

2. Tổng quan về bệnh ung thư cổ tử cung

Ung thư cổ tử cung hình thành khi các tế bào ở niêm mạc cổ tử cung phát triển bất thường và mất kiểm soát. Theo báo cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 95% trường hợp ung thư cổ tử cung do nhiễm dai dẳng các chủng virus HPV (Human Papillomavirus) nguy cơ cao, đặc biệt là chủng HPV 16 và 18.

Ở giai đoạn đầu (tiền ung thư hoặc ung thư tại chỗ), bệnh hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện một số dấu hiệu cảnh báo như:

Dấu hiệu cảnh báo triệu chứng tổn thương cổ tử cung:

• Xuất huyết âm đạo bất thường ngoài kỳ kinh hoặc sau khi quan hệ tình dục.
• Dịch tiết âm đạo (khí hư) ra nhiều, có màu lạ (vàng, xanh, lẫn máu) kèm mùi hôi.
• Rối loạn kinh nguyệt, chuỗi ngày kinh kéo dài bất thường.
• Đau vùng chậu mãn tính hoặc đau rát trong lúc quan hệ.

Do đặc tính tiến triển âm thầm từ 5 đến 15 năm từ giai đoạn nhiễm HPV đến ung thư xâm lấn, việc kiểm tra phụ khoa định kỳ kết hợp tầm soát đúng phương pháp là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe sinh sản nữ giới.

Siêu âm đầu dò có phát hiện ung thư cổ tử cung không?

Siêu âm đầu dò KHÔNG THỂ chẩn đoán xác định ung thư cổ tử cung ở giai đoạn sớm. Kỹ thuật này chỉ giúp phát hiện các bất thường đại thể như khối u lớn, tổn thương xâm lấn hoặc ứng dụng trong đánh giá hình thái tử cung, phần phụ.

Theo khuyến cáo từ Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), tổn thương tiền ung thư cổ tử cung xuất phát từ sự biến đổi vi mô của tế bào niêm mạc. Sóng siêu âm không thể ghi nhận được những thay đổi cấp độ tế bào này khi cấu trúc mô chưa bị phá hủy hay hình thành khối xơ lồi lõm rõ rệt.

Quy trình thực hiện siêu âm đầu dò âm đạo chuẩn y khoa

Siêu âm đầu dò (Transvaginal Ultrasound) là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh an toàn, không đau, sử dụng đầu dò phát sóng âm tần số cao đưa vào âm đạo để quan sát rõ nét tử cung, buồng trứng và tiểu khung:

• Chuẩn bị: Bệnh nhân được hướng dẫn đi tiểu hết để làm trống bàng quang và thay trang phục phù hợp (váy chuyên dụng) nhằm thuận tiện cho quá trình thăm khám.
• Tư thế: Bệnh nhân nằm ngửa trên bàn phụ khoa, hai chân đặt lên giá đỡ và thả lỏng cơ vùng chậu.
• Thao tác: Bác sĩ bao bọc đầu dò bằng bao cao su vô trùng, thoa gel bôi trôi và nhẹ nhàng đưa thiết bị vào âm đạo khoảng 5 – 6 cm.
• Quan sát: Đầu dò phát sóng âm hiển thị hình ảnh cấu trúc tử cung, niêm mạc và hai buồng trứng thời gian thực trên màn hình chuyên dụng.

Phương pháp chẩn đoán & Tầm soát ung thư cổ tử cung chính xác

Để phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư hoặc chẩn đoán chính xác giai đoạn bệnh, Trung tâm Control and Prevention Bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) chỉ định các phương pháp chuẩn vàng bao gồm:

1. Xét nghiệm HPV DNA

Tầm soát sự hiện diện của các chủng virus HPV nguy cơ cao (đặc biệt là chủng 16 và 18) – nguyên nhân chính gây ra hơn 95% trường hợp ung thư cổ tử cung.

2. Xét nghiệm tế bào học (Pap Smear / ThinPrep)

Thu thập mẫu tế bào tại cổ tử cung để soi dưới kính hiển vi nhằm phát hiện kịp thời các tế bào bất thường hoặc biến đổi tiền ung thư.

3. Soi cổ tử cung & Sinh thiết mô bệnh học

Khi có kết quả Pap/HPV bất thường, bác sĩ sử dụng máy soi phóng đại quan sát vùng tổn thương và bấm mẫu mô sinh thiết để đưa ra chẩn đoán xác định.

Các lưu ý quan trọng trước khi thực hiện siêu âm đầu dò

• Chưa quan hệ tình dục: Chống chỉ định siêu âm đầu dò âm đạo để tránh gây tổn thương màng trinh. Trường hợp này bác sĩ sẽ thay thế bằng phương pháp siêu âm ngả trực tràng hoặc siêu âm đường bụng.
• Chu kỳ kinh nguyệt: Không nên thực hiện khi đang trong ngày hành kinh (trừ trường hợp cấp cứu) để đảm bảo vệ sinh và tránh nguy cơ nhiễm trùng ngược dòng. Nên khám sau khi sạch kinh 3 – 5 ngày.
• Tình trạng viêm nhiễm phụ khoa: Nếu đang bị viêm âm đạo cấp tính hoặc tổn thương nặng, cần thông báo để bác sĩ điều trị ổn định trước khi đưa thiết bị vào âm đạo.
• Trường hợp mang thai: Siêu âm đầu dò hoàn toàn an toàn cho phụ nữ mang thai (dùng đo chiều dài cổ tử cung tầm soát dọa sinh non). Tuy nhiên, cần thao tác nhẹ nhàng bởi bác sĩ chuyên khoa.

Xem thêm: Tiêm phòng ung thư tử cung ở đâu?